Recensie: de nacht van de biechtvader

Tomáš Halík, Tsjechische socioloog, filosoof en psychotherapeut, is in Nederland bekend geworden door zijn boek ‘Geduld met God’, een pleidooi voor het belang van twijfel voor het geloof. Een hoopvol boek van een luisterende biechtvader die nu eens van zich laat horen. Recensie door Jos van Oord.

In ‘De nacht van de biechtvader, Christelijk geloof in een tijd van onzekerheid’ borduurt Halik voort op dit thema. Het zijn 16 meditaties ter inspiratie en bemoediging.

Halik’s pleidooi heeft vooral te maken met het feit dat hij in Tsjechië opgroeide. De eerste veertig jaar van zijn leven bracht Tomas Halik door achter het IJzeren Gordijn. Toen dat in 1989 viel, ging er voor de Tsjech letterlijk een wereld open. In zijn – terecht – veel geprezen boek ‘Geduld met God ‘ komt hij herhaaldelijk over zijn ervaringen in het reëel bestaande communisme te spreken. Maar ook over de veranderingen die in zijn eigen land en in Europa sinds de omwenteling hebben plaatsgevonden. Nog steeds is Tsjechië één van de meest atheïstische landen, al komt dat meer door de typische landsaard dan door virulente bestrijding van het geloof. In zijn boek is Halik direct in gesprek met de atheïstische, agnostische mens.

Halik vraagt zijn lezers geduld te hebben met God. Hij verplaatst zich in Godontkenners want ‘Gods zwijgen en het gevoel dat God heel ver weg is drukken ook mij’. Maar we kunnen het uithouden door te blijven vragen en vooral door te blijven hopen en lief te hebben. En het mag een troost zijn te beseffen dat ‘wachten op God’ tot het hart van het geloof’ behoort. Het boek kreeg druk na druk.

Paradox van geloof

De titel ‘de nacht van de biechtvader’ maakt duidelijk dat de schrijver in dit boek als biechtvader optreedt. In het pastoraat was hij vaak in gesprek met mensen en kreeg daardoor goed zicht op de tijdgeest en op het denken van mensen. Het boek bevat 16 meditaties, soort preekjes. Soms scherp, soms pastoraal, vaak kalm en rustig, van de ene gedachte naar de andere. Om te lezen en te herlezen. En ook hier heeft Halik steeds weer oog voor de mens met zijn twijfel. Hij kan zich er goed in herkennen omdat hij zelf opgroeide buiten de kerk. En het aardige van deze meditaties is dat hij steeds weer benadrukt dat twijfel en het ‘afsterven’ van zekerheden een positief proces is. Het is een soort reinigingsproces. Juist geloofscrisis leidt vaak tot een breder verstaan van de traditie, van geloven. Halik noemt dat keer op keer ‘de paradox van het geloof’. Want juist door dat oude zekerheden afsterven kan er ‘ruimte ontstaan voor de opgestane’. De kern van het christelijke paasverhaal is immers de overwinning door een nederlaag, aldus Halik.

De paradox maken we breed mee in ons samenleving: afbraak, afbrokkeling, kerkverlating en secularatie. Het kan allen die er bij betrokken zijn een diep gevoel van verdriet geven. Maar dan komt de pastor om de hoek kijken, de biechtvader die bemoedigende woorden spreekt: dit alles kan een diepe zin en betekenis hebben. Komt er niet door de neergang heen, de opgang, een nieuwe werkelijkheid? Juist de ‘godsverduistering’ is een diep gelovig moment, een fase waar ieder mens mee te maken krijgt. Juist kan de crisis een grote kans zijn voor de gelovige mens, de traditie en de kerk.

’Veel Christenen zijn ongerust omdat het Christendom zijn vaste contouren verliest en pluriformer wordt. Misschien betekent deze verzwakking in werkelijkheid echter wel dat het geloof dichter bij het leven komt.’ (pag.116)

Hernieuwde daad van vertrouwen in zingeving

Praat Halik alles goed? Is hij liberaal? Nee, integendeel, Halik houdt niet van ‘het goedkope geloven’ waarbij God een soort succesfactor wordt. Hij is ook allergisch voor bepaalde vormen van nieuwe spiritualiteit. Want daar ‘weigeren ze nogal eens de diepte van de crisis in te zien’. Als je die niet herkeurd mis je ook de kans op een nieuw begin.

De Nacht van de Biechtvader

De Nacht van de Biechtvader

Het christelijk geloof is een hernieuwde daad van vertrouwen in zingeving, nadat we het totale vastlopen daarvan hebben beleefd. Het vraagt om moed om te vertrouwen. Het is:’ Het Christendom van de tweede adem’. Het is het Christendom dat door de rationalistische kritiek is heengegaan, het christelijk geloof dat met paradoxen leeft: niet bang zijn voor de schokken van deze tijd, ook de schokken op het gebied van religie. Veel verdwijnt, gaat voorbij. ‘ Wat blijft, is de basis waarop het Christendom van de tweede adem kan groeien: geloof,hoop en liefde. De laatste zin van het boek luidt: ’Het tijdperk dat we op het punt staan te betreden heeft, vermoed ik de grootste behoefte aan hoop’.

De nacht van de biechtvader
Auteur: Tomás Halik (1948)
Uitgever: Boekencentrum Uitgevers
192 pagina’s | Paperback | ISBN: 9789023970668
Prijs: € 19,50

 

 

Jos van Oord
Jos van Oord is theoloog en predikant. Vanuit zijn jarenlange betrokkenheid bij cultuur, welzijn, zorg en spiritualiteit is hij inzetbaar op velerlei gebied. Zijn hart gaat als eerste uit naar het 'vertalen' van Bijbelse verhalen naar de vragen van vandaag.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *