Recensie: De enkeling, het offer en het schrijverschap van Kierkegaard

Een aanbevelenswaardig werkje, dit boek met een zevental essays over het werk van Kierkegaard (1813-1855). Zowel voor kenners als niet-kenners is dit een bundel die aanzet tot verder denken over de thema’s die erin centraal staan: de enkeling, het offer en het schrijverschap. 

Persoonlijke inleiding
Renée van Riessen leidt het geheel in met een plezierig geschreven, persoonlijk relaas over haar eigen lezing van Kierkegaard. Deze startte in haar studententijd en ze herinnert zich haar verbijstering over het inzicht dat wij ’tegenover God altijd in het ongelijk staan,’ maar ze laat zich sindsdien, tot en me de dag vandaag door hem inspireren. 

200ste geboortedag
De essays die in dit boek bijeen zijn gebracht zijn gebaseerd op teksten uitgesproken op een studiedag in 2013 op de PThU te Amsterdam naar aanleiding van de tweehonderdste geboortedag van de schrijver. 

De enkeling
Het eerste essay is geschreven door Udo Doedens, gepromoveerd op Kierkegaard, en gaat vooral over de notie van ’de enkeling’ die centraal staat in het werk van de schrijver/filosoof. Die enkeling die een waarde op zichzelf is, die enkeling wiens eenheid een uiterst gespannen zaak is. Zijn relaas verheldert de gedachte dat de enkeling een religieuze categorie is, in die zin dat de enkeling zich ervan bewust is een sterveling tegenover God te zijn. Een mooi pleidooi tegen de shoppende goegemeente die hapsnappend het spirituele landschap afstruint op zoek naar wat rust. 

Ethiek
Rob Compaijen, als promovendus werkzaam in Antwerpen en Nijmegen zet in een gedegen redenatie uiteen of en waarom er redenen zouden zijn om de esthetische levensvisie achter zich te laten en te kiezen voor een ethische levensvisie zoals Kierkegaard in Of/Of aan ons presenteert. 

De portretten in Of/Of die staan voor deze twee levensvisies zijn zo scherp en herkenbaar dat ze ook in deze tijd nog actueel zijn. Een uitspraak die overigens in de rest van het boek ook regelmatig terugkeert: Kierkegaard heeft ons nog steeds veel te bieden. 

Praktische ethiek
In het essay ’’De enkeling’ en de crisis van de moraal’ onderzoekt Pieter Vos (docent ethiek PThU) de verschillen in opvatting tussen Kierkegaard en de filosoof Alastair MacIntyre. De laatste beschouwt Kierkegaard als ’een belangrijke figuur in een ontwikkeling die geleid heeft tot de fragmentatie van de morele taal in onze tijd’. In een overzichtelijke en interessante schets van het denken van de twee filosofen en het discours daaruit voortvloeiend komt hij tot een heldere conclusie. Reikt hier tever, is wel de moeite waard. 

Offer
Dan de sectie over het offer. Het thema speelt een belangerijke rol in het werk van Kierkegaard en Desiree Berendsen, gepromoveerd in de godsdienstfilosofie, haalt er Hans Teeuwen bij. Ter vergelijking van het liberale, autonome individu (dat volgens haar niet bestaat) en juist het afhankelijke individu en de voorwaarde van het hebben van relaties met anderen en God. Ook Willem Jan Otten staat stil bij het offer en is dankbaar. ’In zekere zin kan ik niets van Abraham leren dan paf te staan; Kierkegaard lezen is een oefening in onbegrip’. En dat lezen we ook in de rest van dit essay dat een zoektocht is naar wat Kierkegaard nu eigenlijk zegt, maar met grote complimenten voor diens stijl. 

Schrijverschap
Het laatste deel van de bundel handelt over het schrijverschap van Kierkegaard dat hij vooral zelf veelvuldig heeft becommentarieerd en gedefinieerd. Mooie overdenkingen en theorieën over het schrijverschap en literatuur van Onno Zijlstra (docent filosofie) en Karl Verstrynge (docent ethiek in Brussel). De niet-kenner van het werk van Kierkegaard gaat direct aan de slag. 

Over het boek:
Wat bezielt Kierkegaard? Zeven essays over een dwarse denker
Renée van Riessen en Onno Zijlstra (redactie), Damon, Budel 2014

Afbeelding: kevin dooley via Compfight cc.

Mirjam Windrich
Mirjam Windrich - Mindful Analysis biedt kortdurende online geestelijke hulpverlening aan voor relatieproblematiek en psychische klachten. Binnen een week resultaat (wordt deels vergoed door de zorgverzekeraar). drs. Mirjam Windrich is coach en psychosociaal therapeut. Haar praktijk bevindt zich in Amsterdam-Zuid. Neem voor een afspraak of meer informatie contact op via info@mirjam.nu. ® Mirjam Windrich
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *