Recensie: De Bijbel voor ongelovigen

Van Guus Kuijer verscheen in de serie ‘Bijbel voor ongelovigen’ tot nu toe Genesis (deel 1), De uittocht en de intocht (deel 2) en Saul, David, Samuel en Ruth (deel 3). Vorige maand verscheen deel 4: Koning David en de splitsing van het rijk. Jos van Oord bespreekt het.

De ‘navertellingen’ van Guus Kuijer zijn voer voor elke mens die van deze verhalen houdt. Of je ze nu ziet als geloofsverhalen of als cultureel erfgoed. Kuijer weet als geen ander je mee te nemen in zijn bespiegelingen bij deze oeroude overleveringen. Het is echt waar: je leest ze weer als nieuw en gaat met andere ogen kijken. De verhalen worden van veel kanten bekeken, kritisch en humoristisch. Het gaat uiteindelijk bij Kuijer om een ‘verhaalwaarheid’ en niet om één gestolde historische werkelijkheid. Meermalen laat hij in zijn boek de verteller zeggen: ‘zo is het verhaal de wereld in gegaan en ik heb het zo gehoord’ . En dan volgt een andere versie. Het spreekt mij wel aan om de Bijbel zo uit te leggen: vrij omgaan met de traditie, opnieuw en anders vertellen, het hoort eigenlijk bij de Joodse manier van uitleggen. Steeds weer vanuit elke tijd zo’n verhaal opnieuw bezien levert veel verrassingen op. Zeker in deze ‘Bijbel voor ongelovigen’.

Niets menselijks is de Bijbel vreemd.

Niets menselijks is de Bijbel vreemd. Dat ontdekt ook Guus Kuijer. Je komt er alles in tegen wat we vandaag ook meemaken: intriges, oorlogen, machtstrijd, corruptie, moordpartijen…we horen er dagelijks over. De Bijbel staat er vol mee, wat wil je, het is een bundel verhalen over mensen en volken, verspreidt over een periode van 1600 jaar. En in die periode leefden er ook mensen als u en ik, en was er politiek, liefde, macht, wraak en intriges. Net als nu. Als je deel 4 leest van Guus Kuijer’s serie ‘De Bijbel voor ongelovigen’ komt die gedachte in alle scherpte in je op. In de Bijbel is alles te vinden wat wij vandaag in de kranten lezen en op televisie zien. Ik kreeg rode oortjes bij het lezen van dit deel. En dan gaat het alleen nog maar over de periode dat David koning was en over zijn opvolging en de scheuring van zijn rijk.

Als je een beetje op de hoogte bent van David weet je eigenlijk wel wat te vertellen. ‘Een man naar Gods hart’, hoor je dan. Een gewone vent, bij de kudde weggehaald om koning te worden. En we weten wel een paar van zijn psalmen te noemen. Dat David daarnaast een schavuit was beseffen we ook wel. We kennen het verhaal over Batseba. En als we doorvragen komt er vast nog wel meer boven.

Guus Kuijer heeft de gave om zich helemaal in zo’n bijbels figuur te verdiepen. En dat doet hij door personen om David heen aan het woord te laten. Het zijn bijfiguren waar je bijna overheen zou lezen. Maar Kuijer laat ze voluit en uitvoerig aan het woord. En dat is een vertelvondst maar het is ook smullen. Achtereenvolgens komt Absalom, de zoon van David, aan het woord, Davids bijvrouw Abigail en Jerobeam, 1e koning van het 10-stammenrijk (na de splitsing van het rijk). Je komt door deze personages dichter bij David als mens en koning. Niets menselijks is hem vreemd. Ook Salomo die de geschiedenis is ingegaan als man vol van wijsheid wordt opnieuw belicht: uitbuiter van het volk met hoge belastingen. En tussendoor komt de actualiteit van vandaag met de grote oneliners die ook toen klonken: eigen volk eerst, weg met buitenlanders, pas op voor je eigen identiteit met al die vreemdelingen in je poorten.

Eén grote chronique scandaleuze

Na lezing van het boek was ik nog meer onder de indruk van het drama van David en zijn rijk. Het is één grote chronique scandaleuze. En Kuijer dikt dit nog eens wat extra aan. Maar wat heeft dit met de zgn. ‘heilsgeschiedenis’ te maken? De Bijbel pretendeert dat toch te bieden? Het is toch het verhaal van God en zijn volk? Ik moet zeggen: niet veel. Guus Kuijer ontmantelt het allemaal, hij ontmythologiseert het. En terecht. Want het ‘Gott mit uns’ klinkt in het boek vele malen en dan vooral als het voor je eigen karretje spannen van wat voor god staat. En echte en valse profeten zijn niet altijd goed uit elkaar te houden. Ze maken er een spelletje van en -als je Kuijer zo leest- God ook. God is nogal wispelturig. Kuijer beschrijft hem met enige spot. Het is ook de God die wij zelf projecteren en combineren met onze belangen. God als vlag op onze modderschuit, zoiets. Voor de schrijver is God een bedenksel, zei hij ooit in een interview in Trouw. Wanneer mensen hem niet helpen, is hij nergens. Dat blijkt wel uit dit deel 4: God is nergens omdat mensen er een puinhoop van maken. En wat nog erger is: blind geloof leidt tot brokken. Deel 4 staat er vol van. Kuijer lijkt ook te zeggen: een mens die denkt dat zijn gedachten hem worden ingegeven door een godheid, wordt gevaarlijk. Dit deel van deze serie laat dat in alle omvang zien. God, wat een ongelofelijk zootje. Kuijer die niets met profeten heeft ontpopt zich als een ware profeet als hij waarschuwt: pas op voor mensen die denken dat ze God op zak hebben. Wantrouw ze.

Wat ik overhoud – daar ben ik gelovige voor- is de vraag waar ik in die wereld van bloedvergieten, verkrachtingen en wraak de Hoofdrolspeler kan ontdekken. Is er (nog) een Regisseur? Misschien is dat ook wel geloven in deze tijd: die vraag blijven stellen. Voor Kuijer is die vraag niet interessant.

Maar ik ontdek in deze hervertelling ook mensen die iets anders laten zien: Absaloms zoektocht naar rechtvaardigheid, Abigails intense liefde voor David, Davids psalmen. Het is niet allemaal treurnis. Er is nog trouw, liefde, loyaliteit. Het zijn de kleine lichte verhalen in het grote duistere verhaal die mij troosten en inspireren. En dat is toch een van de mooie bedoelingen van die oerverhalen uit de Bijbel?

9200000040900077

Over het boek

Guus Kuijer, De Bijbel voor ongelovigen, deel 4: Koning David en de splitsing van het rijk
Athenaeum-Polak &Van Gennep 2015

Afbeelding: tbonetaylor via Compfight cc.

Jos van Oord
Jos van Oord is theoloog en predikant. Vanuit zijn jarenlange betrokkenheid bij cultuur, welzijn, zorg en spiritualiteit is hij inzetbaar op velerlei gebied. Zijn hart gaat als eerste uit naar het 'vertalen' van Bijbelse verhalen naar de vragen van vandaag.
1 antwoord

Trackbacks & Pingbacks

  1. […] Bron: Recensie: De Bijbel voor ongelovigen – Zinweb […]

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *