Recensie Anselm Grün: De kunst van het alleen zijn

Anselm Grün, een Duitse Benedictijner monnik die veel spirituele boeken publiceert en bij een groot publiek geliefd schrijver is, heeft het boekje De kunst van het alleen zijn het licht doen zien. Een recensie door Etje Verhagen-Krikke.

Verwachtingen

De achterflap is veelbelovend: Grün belicht in dit boek de positieve kant van alleen zijn, het kan je namelijk veel opleveren. (…) Alleen zijn kan een vruchtbare bodem vormen voor creativiteit, zelfontplooiing en spirituele groei. Maar maakt Grün dit ook waar?

Eenzaamheid en alleen-zijn

Grün belicht het verschil tussen eenzaamheid en alleen-zijn en haalt hierbij verschillende filosofen en psychologen aan. Eenzaamheid hoeft niet negatief te zijn, ‘vereenzaming’ zou hiervoor een juistere term zijn. Hij citeert Johannes Lotz, die als essentieel verschil tussen eenzaamheid en vereenzaming aangeeft of iemand in staat is om een relatie aan te gaan: ‘iemand die eenzaam is, heeft een relatie met zichzelf en is daarom ook in staat om een relatie met een ander aan te gaan’.

Verouderde inzichten

Behalve dat dit citaat komt uit een boek van meer dan veertig jaar geleden komt dit op mij ook over als psychologie van de koude grond. Alle kennis die inmiddels ontwikkeld is over bijvoorbeeld autisme, sociale angst of maatschappelijk isolement is in deze visie niet verwerkt. En dat is jammer, de tekst van Grün krijgt hierdoor een gedateerd karakter. Bovendien haalt hij soms schrijvers aan die pertinente onwaarheden verkondigen, bijvoorbeeld wanneer het gaat over partners die van elkaar verwijderd raken: ‘in plaats van een explosie die uiting zou geven aan zulke gevoelens van innerlijke leegte, vindt er een soort implosie plaats(..) die zich kan manifesteren in een nauwelijks zichtbare depressie, in wanhoop en uiteindelijk in een ernstige lichamelijke ziekte’.

Problematische standpunten

Hier wordt gesuggereerd dat je bijvoorbeeld kanker zou kunnen krijgen door het niet uiten van emoties en dat is tot nu toe op geen enkele manier wetenschappelijk aangetoond. Dit zijn gevaarlijke uitspraken die door de populariteit van de schrijver en het misschien niet altijd even kritische lezerspubliek tot afschuwelijke conclusies kunnen leiden en mensen kunnen opzadelen met onterechte gevoelens van verantwoordelijkheid voor hun ziek zijn. Ik zie daar in mijn praktijk regelmatig de nodige ellende van.

Aansluitend bespreekt hij verschillende situaties in de Bijbel waar sprake is van eenzaamheid. Opvallend is de correctie die Grün aanbrengt in de uitleg van Genesis: God maakt niet een vrouw voor Adam omdat de man niet kan leven zonder een vrouw en omgekeerd, maar de betekenis moet zijn: ‘Het is niet goed voor de mens om een in zichzelf opgesloten wezen te zijn”. Op zich is dit een interessante exegese, maar het lijkt me te ver gaan om te stellen dat dit de enig mogelijk correcte uitleg is.

Acceptatie

In de hoofdstukken die volgen lezen we een mix van eigen ervaringen van Grün en van zijn moeder met alleen zijn en die zijn over het algemeen positief gekleurd. Hij toont begrip voor mensen die het moeilijk hebben met hun ervaringen van eenzaamheid, maar uiteindelijk moet het goed komen: ‘wanneer je accepteert dat je alleen bent, dan wordt je leven vruchtbaar voor anderen’. Alleen zijn is al-éen, één zijn met alles en allen. En door hoe je tijden waarin je alleen bent invult, kun je er een waardevolle periode van maken. Door de uren te structureren, met rituelen, door te lezen, intensief naar muziek te luisteren, te mediteren, wandelen of creatief bezig te zijn geef je inhoud aan deze momenten waarop je gewild of ongewild geen gezelschap hebt. Voor deze tips die helpen om niet per definitie alleen zijn en eenzaamheid op één hoop te gooien is dit een aardig boekje. Het maakt je bewust van de vele mogelijkheden die er zijn om tot een vruchtbare invulling te komen als het je gegeven is uit de diepste put van een vereenzaming te komen.

Geen aanrader

Toch vind ik dit boek geen aanrader. Allereerst om de vaak achterhaalde informatie, maar ook vanwege grote stelligheid waarmee Grün zijn visie poneert als zijnde de waarheid. Dat spreekt mij niet aan. En als dan ook nog het weinig respectvolle woord ‘jammeren’ wordt gebruikt in plaats van klagen (waarschijnlijk een slechte vertaling, maar toch) dan irriteert mij de toon van het boek.

Losse citaten tussen de tekst geplaatst op aparte pagina’s verstoorden voor mij het vasthouden van de rode draad in het soms toch al chaotische betoog. Ze hadden nauwelijks een toegevoegde waarde.

Alleen-zijn: positief of negatief?

Hij reikt daarna allerlei manieren aan waarop wij alleen zijn positief kunnen (her-)waarderen.

Eenzaamheid en alleen-zijn worden vaak als negatief ervaren en beschreven. In “de kunst van het alleen-zijn” laat Anselm Grün zien hoe je pijnlijke eenzaamheid kunt leren verdragen en zelfs langzaam kunt veranderen in een goede vorm van eenzaamheid.

De kunst van het alleen zijn
Anselm Grün
Uitgeverij Ten Have
2013.

Over het boek:

In zijn nieuwe boek onderzoekt Grün om te beginnen eenzaamheid en alleen-zijn in al hun vormen. Hoewel beide begrippen vaak in dezelfde betekenis worden gebruikt, is er een wezenlijk verschil: alleen-zijn is de concrete situatie dat je op een bepaald moment alleen bent, eenzaamheid is eerder de uiting van een gemoedstoestand. Aan de hand van de psychologie, de filosofie en de Bijbel verkent Grün de negatieve en positieve kanten van eenzaamheid en alleen-zijn.

Tegen deze achtergrond beschrijft Grün hoe je negatieve ervaringen met alleen-zijn en eenzaamheid kunt verwerken. Maar hij stelt daar tegenover dat je soms juist graag op jezelf wilt zijn. Dan kun je eenzaamheid ervaren als iets kostbaars: een kans om één te zijn met jezelf, met alles wat er is en met God. Ook biedt hij concrete tips om je eigen alleen-zijn vorm te geven, bijvoorbeeld door te mediteren, te wandelen of simpelweg een tijdje helemaal niets te doen. Op die manier onderbreekt stilte je levensritme. Zo kan alleen-zijn een vruchtbare bodem vormen voor creativiteit, zelfontplooiing en spirituele groei.


Etje Verhagen-Krikke staat als algemeen geestelijk verzorger en psycholoog van Praktijk De Beken veel mensen bij die ernstig lichamelijk ziek zijn. Ook begeleiding tijdens de palliatieve fase en stervensbegeleiding kunnen tot haar taken behoren.

Zinweb Redactie
De redactie van Zinweb bestaat uit een team van bevlogen jonge journalisten. De redactie publiceert eigen artikelen of plaatst gastartikelen van experts. Raadpleeg de contactpagina voor een overzicht.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *