Predikanten-uitwisseling Nederland, Transylvanië in Schoorl

Verslag van 3e bijeenkomst (28 februari – 4 maart )

Normaal gaan ze niet vaak naar de kerk. Maar als het avondmaal is, dan stroomt de kerk vol. Eén ronde is niet genoeg om iedereen brood en wijn aan te reiken. Twee ook niet; drie, vier, vijf keer is het soms nodig, mogelijk oplopend tot zo’n 800 mensen per dienst. Vier keer per jaar vieren de Unitarische gemeenten van Transylvanië (Roemenië) de Maaltijd van de Heer. Van oud tot jong gedenken zij hun band met Jezus die het Koninkrijk van God representeert, en bevestigen zij hun wil om Hem te volgen. De Calvinisten uit de Reformatus-kerk in hetzelfde land vieren zo’n zes/zeven keer per jaar Heilig Avondmaal. Zij gedenken de dood en opstanding van Christus, ter vergeving van hun zonden, en bevestigen hun geloof in nieuw, door God gegeven, leven. In beide kerken zijn deze diensten de hoogtepunten van het jaar.

Negen Roemeense predikanten uit Transylvanië spraken over hun avondmaalsprakijken tijdens de derde predikanten-uitwisseling sinds 2005, die van 28 februari – 4 maart in Schoorl gehouden werd. Omgekeerd vertelden tien Nederlandse collega’s over de gang van zaken in Remonstrantse gemeenten, in PKN-gemeenten, in de gevangenis en in een NPB-afdeling. Of liever: als in een stripverhaal met acht, tien, soms veertien plaatjes tekenden alle collega’s wat er te zien is tijdens onze diensten met brood en wijn. In de Nederlandse stripverhalen viel de verscheidenheid op: de ene gemeente staat in een kring waarin iedereen brood en wijn aan elkaar doorgeeft. De andere gemeente houdt vieringen die meer op een agapè-maaltijd lijken. In nog weer een andere gemeente houdt men lopend avondmaal. En elke predikant zet eigen theologische en spirituele accenten. Opvallend in de Nederlandse verhalen was ook: de discussies over de frequentie van deze diensten, het ongemak waarmee het avondmaal nogal eens beleefd wordt en de ‘mijding’ ervan door gemeenteleden.

We vonden het een bijzondere conferentie! ‘Kerk in Actie’ en vier andere fondsen hadden voor het benodigde geld bezorgd om deze interkerkelijke predikantenuitwisseling te kunnen organiseren. Bedoeling was om te leren van onze theologie-ontwikkeling in verschillende, zo bepalende, contexten, en om bruggen tussen verschillende kerken te slaan. In Roemenië is er tussen Unitarius en Reformatus nauwelijks contact, en zeker geen theologische bevruchting zoals de Remonstranten die hebben via hun oecumenische contacten. Tegelijkertijd: een predikanten-conferentie met PKN-collega’s over een theologisch thema hebben
Remonstranten en andere vrijzinnigen evenmin vaak beleefd.

Wat is de gemeenschappelijke grond tussen jullie en ons? Dat vroegen vooral Transylvaanse collega’s zich af. In de grote geconstateerde diversiteit moet toch een gemeenschappelijke essentie te vinden zijn, iets fundamenteels dat ons bindt? Maar wat? Hoogleraar Liturgiek, professor Marcel Barnard, probeerde te helpen. In een postmoderne samenleving is de essentie niet te benoemen, niet te bereiken. Het ritueel zelf benadert hooguit de essentie. Spraakverwarring alom. Hij hielp verder. In Nederland beginnen we de laatste dertig jaar in onze reflectie op de kerkelijke praktijk bij ‘the living faith’, de geloofs-ervaringen van mensen. En die is per predikant en per gemeente verschillend. Begint men in Transylvanië bij de theologie, bij de bijbel en de traditie, die moet doorsijpelen naar predikanten en gemeenten? Zo ja, dan maken deze verschillende methodische invalshoeken het moeilijk om een inhoudelijke ‘common ground’ te vinden. Het was een helpend inzicht, dat ons deed verlangen naar meer kennis van ‘contextuele theologie’. Want hoe bepalend is dat niet!

Toch vierden we met elkaar ‘the Lords’ supper’. Zelfs twee keer. In het conferentiecentrum deden we het in Transylvaanse stijl, met een Unitarische en een Reformatus-voorganger. Een indrukwekkend en historisch moment, waarover de Roemeense predikanten thuis veel te vertellen zullen hebben. In Alkmaar (vanwege de nabijheid van Schoorl) waren we te gast in een oecumenische (Laat-)dienst en constateerden we de Nederlandse, postmoderne diversiteit. Tot verbazing van de Transylvaanse deelnemers doopten sommige kerkgangers hun stukje matze(!) in de beker, anderen aten eerst hun ‘brood’ en dronken vervolgens uit de beker. De ‘inzettingswoorden’ waren vrij en breed gekozen, zodat er voor iedereen ruimte was voor eigen interpretatie en beleving. Op de een of andere manier waren we allemaal beide keren van harte met elkaar verbonden, hoewel dat theologisch niet goed te vatten is. Maar verrijkend was het!

De film ‘Avondmaalsgasten’ van Ingmar Bergman bood ons een andere toegang tot gesprek over het avondmaal en dr. Szire Szabolcs van het Unitarisch seminarium gaf een lucide lezing over het avondmaal als gemeenschapsmaal vanuit zowel de bijbel als een vroeg-christelijk geschrift (Didachè). De remonstrantse predikant en theatermaker Harry Brandsma stimuleerde zijn collega’s om in gesprek te gaan met Jezus en Paulus, die op wonderbaarlijke wijze aanwezig waren in ons midden. Hoe ontroerend en inzichtgevend waren onze gesprekken met hen! Op de laatste dag van de conferentie, terwijl de Remonstrantse gemeente van Alkmaar ons een lunch aanbood, vertelde seminarium-hoogleraar professor Marius van Leeuwen over de Remonstrantse ontwikkeling van het avondmaal in het kader van de wereld-oecumene. De invloed van de Wereldraad van Kerken op onze praktijk en theologie is groot (het Lima-rapport), maar daarbinnen zoeken de Remonstranten hun eigen weg.

De predikantenuitwisseling kenmerkte zich overigens niet alleen door serieuze gesprekken en kerkelijke rituelen. Het voetbalspel in het conferentiecentrum bewees goeie diensten aan de oecumene; de nabijheid van de zee zorgde voor de nodige frisse wind en een bezoek aan Amsterdam was voor de oost-Europese gasten een openbaring: zo’n drukke en toch zo’n relaxte stad! Hetzelfde kan, terugkijkend, gezegd worden van de conferentie: we hadden een vol programma en deden veel indrukken op, maar toch ging het er ontspannen aan toe. En we hebben heel veel, weldadig, gelachen!

Een evaluatief verslag wordt nog geschreven en kan vanaf 1 mei besteld worden bij Greteke de Vries, 033 – 4766003, g.a.devries@planet.nl.

Tina Geels, Greteke de Vries
organisatoren van deze conferentie

Claudia Pietryga
Claudia deed zowel een sociaal-agogische als journalistieke opleiding en is alweer bijna tien jaar freelance journalist. Ze schrijft het liefste over maatschappelijke onderwerpen en publiceerde onder meer stukken in de Flair, Hallo Jumbo, Spits, Het Parool, diverse blogs, lokale bladen en uiteenlopende (online) media voor met name ondernemers.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *