Eenheidsworst, hoe meningsuiting meningsvorming beperkt

Voetbalsupporters, ondernemers, studenten, ministers, artiesten en ieder ander kunnen op social media en discussiefora hun mening ventileren. Door de grote diversiteit aan personen op deze platforms zou je denken dat er een grote verscheidenheid aan informatie en zienwijzen ontstaat. Maar schijn bedriegt. 

Van grote filosofen als Desiderius Erasmus en John Locke leren we dat aan vrijheid van meningsuiting een verantwoordelijkheid vooraf gaat. Pas wie zelf kennis kan vergaren, kan zich beroepen op de genoemde vrijheid. In de praktijk echter, blijken we niet zelden in onze naaste omgeving te zoeken naar invloedrijke personen en nemen we hun mening over als ware die de onze, zonder dat enig verder denkwerk wordt verricht.

Deze individuen, die wij (gaan) zien als opinieleiders, interpreteren nieuwsberichten van de publieke media en spelen vervolgens hun versie van dit nieuws door aan het publiek. Dit proces van beïnvloeding staat in de communicatiestudies bekend als de two-step-flow theorie.

Ondergeschikt

Deze communicatietheorie werd geïntroduceerd in 1944 door het onderzoeksteam van Paul Lazarsfeld en is, meer dan een halve eeuw later, actueler dan ooit. In het landschap van sociale media en discussiefora lijken berichten van de gevestigde media ondergeschikt aan meningen van individuen. Daar komt bij dat waar het bereik van opinieleiders zich voor het digitale tijdperk beperkte tot mond-tot-mond berichtgeving (WoM – word-of-mouth), dit nu is verschoven naar elektronische mond-tot-mond (eWoM) verspreiding met een veel breder bereik. Volgens hoogleraar Communicatiewetenschap Fred Bronner hernieuwt deze verschuiving het concept van opinieleider.

De scheidslijn tussen journalistieke mediabijdragen, meningen van opinieleiders en de ontvangers wordt steeds vager.

Met internet, sociale media en discussiefora hebben we niet alleen toegang tot een ongekende hoeveelheid informatie, ook de scheidslijn tussen journalistieke mediabijdragen, meningen van opinieleiders en de ontvangers van berichten wordt steeds vager en er ontstaat een wildgroei van zowel deskundige als ongefundeerde meningen.

Neem bijvoorbeeld de receptenblogs over een ‘gezonde levensstijl’ die als paddestoelen de grond uit schieten. In plaats van zelf na te denken over wat goed voor ons is, is er blijkbaar een behoefte aan mensen die hun interpretatie van ‘gezond’ met ons delen – in de vorm van recepten welteverstaan. Deze foodies zijn dus in feite opinieleiders met een enorme achterban. 

Solide argumentatie

Sociale media en discussiefora kunnen het proces van oordeelsvorming verrijken en zijn derhalve middelen voor zelfrealisatie, waarmee elk individu gehoord kan worden. Maar kan er worden gesproken van uitwisseling van weloverwogen meningen – of überhaupt van oordeelsvorming – zonder solide argumentatie? Wat is een mening waard die is geleend?

Dat mensen zich door elkaar en door de media laten beïnvloeden, is niets nieuws en zal waarschijnlijk altijd zo blijven. Maar sociale media maken het ons lastiger het kaf van het koren te scheiden en de deskundigen onder de opinieleiders te herkennen.

Foto: Carlos de la Orden@Freeimages.com

e kijkt door een beslagen spiegel

Bron van alle zonden: jezelf te serieus nemen

In onze tijd van assertiviteit, autonomie en zelfbeschikking is het heel belangrijk om je eigen mening te vormen. Soms is dat best lastig. In de klas van onze dochter moest er een essay worden geschreven – met een eigen mening. Een vriendin had onder haar tekst geschreven dat dit haar visie was, “alleen weet ik niet zeker of dit wel mijn eigen mening is”, had ze erbij geschreven. We worden erop getraind onze mening klaar te hebben. Waarschijnlijk meer nog dan in omringende landen. Het valt in elk geval mijn vrienden uit België op.

Lees meer

Column: Gewoon een mening

Ik vind dus iets van mensen die alleen maar een mening hebben en dat dan aan de hele wereld vertellen.  Ik vind dus dingen van mensen die op televisie komen, omdat ze een mening over iets hebben. En die mening vormen op basis van een onduidelijke expertise en deze mening mogen etaleren op basis van een onduidelijke staat van dienst en een onduidelijke functieomschrijving aangaande dat specifieke onderwerp. Column door Kalle Brüsewitz. Lees meer

Zinweb-themaspecial: Voorbij de mening

Themaspecial: Voorbij de mening

Meningen, hoe komen ze tot stand en wat doen we ermee? We laten ons allemaal wel eens onze mening ontvallen. Gevraagd of ongevraagd. Tegen onszelf, voor een bescheiden publiek of in het publieke debat. Bij een mening hoort flink wat denkwerk, omdat we informatie gebruiken om tot onze mening te komen, toch?

Lees meer

Column: Verstoor de gang der dingen

Stilte…. Alles is, alles blijft. Rust…. Alles slaapt, alles ligt. Dat wat altijd zo gaat. Ik weet niet wat er komt, ik weet alleen wat er was. Dat moment. Stilte voor de storm. Alleen de wind. Of alleen het water. Of oorverdovend stil. Alsof er een demper op alles zit. Column door Kalle Brüsewitz. Lees meer

Vrijzinnigheid in het basisonderwijs: De Dialoogschool

‘Vrij Zinnig’ onderwijs

Vrijzinnigheid in onderwijs? Waar vind je dat als ouders? En hoe geef je levensbeschouwelijk onderwijs dat kinderen aanspreekt? Zinweb.nl ging op bezoek bij Tom Schoemaker, de ontwikkelaar van de ‘Dialoogschool’. 

"Kinderen zijn uit zichzelf ontzettend bezig met hun levensbeschouwing. De Dialoogschool ondersteund kinderen in deze ontdekking."

“Kinderen zijn uit zichzelf ontzettend bezig met hun levensbeschouwing. De ‘Dialoogschool’ ondersteund kinderen bij deze ontdekking.”

“Kinderen moeten levensbeschouwelijk worden ondersteund en uitgedaagd in het bijzonder onderwijs van nu”, vindt Tom Schoemaker. Hij geeft les op de Pabo in Arnhem en ontwikkelde, in samenwerking met basisscholen uit de omgeving ‘De Dialoogschool’. Bij deze manier van lesgeven staat de ontwikkeling van het kind centraal en wordt er vanuit dat principe gekeken welke tradities en levenshouding daarbij past.

Tom Schoemaker leert zijn studenten op welke manier ze hun leerlingen kunnen ondersteunen zodat ze veilig kunnen opgroeien en zich kunnen ontwikkelen als levensbeschouwelijke identiteit. Want dit is minstens zo belangrijk als rekenen en taal.

 

 

 

 

Voor meer informatie over de ‘Dialoogschool’, of in contact komen met Tom Schoemaker? Klik hier

God is de ‘Aanwezige’ of ‘Alles in alles’

God is geen heer op afstand

Religieus antropoloog Hans Feddema opent zijn geloofsbelijdenis: “In de Europese traditie staand noem ik me christen. Daarnaast boeien me taoïsme, hindoeïsme, boeddhisme, soefisme en de ooit als heidens gekwalificeerde druïdische, indiaanse en Afrikaanse ubuntu-spiritualiteit.” Hij wordt zich bewust van het stadium van zijn spirituele groei.

Mij bewust worden van het stadium van mijn spirituele groei in de cultuuromslag die nu gaande is, waarin mystiek en religiositeit aan aanhang winnen en religie aan populariteit inboet, was een uitdaging voor me, zowel in denken als bewustzijn. Ik ben er voor gaan zitten om te verwoorden wat ik voel en ervaar vanuit de Bron of mijn hogere Zelf.

“Religiositeit of mystiek omschrijf ik, zeker in deze tijd waarin de logica domineert, als leven vanuit het hart. Anders gezegd als: leven in verbinding of leven vanuit Godsbewustzijn.”

Mijn eerste onderzoek als antropoloog deed ik in een Tswana-stam in Zuid-Afrika. Ondertussen raakte ik ook bevriend met vele blanken Zuid-Afrikanen. Destijds begreep ik niet hoe zij ‘het elke zondag massaal en vroom ter kerke gaan’ verenigden met hun beleid van ‘apartheid’. Leerde Jezus ons dit met zijn ‘Koninkrijk van God is in je’? Was mijn religie niet een rationele constructie, begon ik mij af te vragen?”

Het leven als leerschool

Welnu, in die weg naar binnen ontdekte ik dat er in het christendom allerlei misvattingen waren geslopen. Een voorbeeld: zo zouden wij, mensen, totaal niet deugen en zou God uit boosheid daarover de kruisdood van Jezus willen. Iets wat schuldgevoel geeft en – daar hoef je geen psycholoog of socioloog voor te zijn om dat te weten – een negatief mens- en zelfbeeld in de hand werkt.

Ik zag dat er onhoudbare dogma’s en beelden van God als ‘straffende en belonende Heer op afstand’, waren ontstaan, die eerder onze innerlijke groei of wedergeboorte belemmerden dan bevorderen.

“In de leerschool van het leven maken wij al opgroeiende en doende fouten, die we vaak verdringen en zo tot schaduwen maken. Deze helen lijkt onderdeel van de ‘wedergeboorte’. Een gevleugelde uitspraak van Carl Jung is: ‘Het zien en erkennen van je schaduwen is al heling’.”

“God is niet een ‘straffende of belonende Heer op afstand’. Dit was lange tijd het kerkelijk godsbeeld. Iets waar Nietzsche terecht grote moeite mee had. God is de ‘Aanwezige’ of ‘Alles in alles’. Dit begrijp ik met beelden als zee en golf, bron en beek, wijnstok en rank, waarbij God de zee dan wel de Bron of de Wijnstok is en wij de golf, de beek of de rank. De Oer-werkelijkheid, die we God noemen, manifesteert zich continue, ook in ons.”

De Taoist Lao Tse verwoordt dit zo mooi met: ’De bewuste mens volgt geen uiterlijk gebod, maar een innerlijke wet, want drinkt uit de Bron en is altijd in verbinding met z’n Oorsprong’.

Maar als dat zo is, wat doen we dan met verhalen en mythen?

Die hebben een religieusmetaforische betekenis of zijn een eerbewijs aan een bijzonder mens. Bijvoorbeeld aan Boeddha of aan sommige keizers. Tijdens mijn onderzoek in Sri Lanka in een dorpje leerde ik van de boeddhisten het verhaal dat

Boeddha niet uit de schoot, maar uit de zij van zijn moeder geboren is. In de Romeinse tijd waren verhalen over een maagdelijke geboorte, behalve bij Jezus, ook het geval was bij sommige keizers als een eerbewijs aan een bijzonder persoon.

Het loslaten van dogma’s

De valkuil is zoiets letterlijk te nemen en tot dogma te maken, iets wat het boeddhisme niet doet, maar het officiële christendom wel. Dat is zelfs gedaan met begrippen als ‘uitverkiezing’ en ‘eeuwige verdoemenis’. Zolang kerken deze en andere dogma’s niet herroepen, blijft de kerk leeg lopen.

Inhoudelijke hervorming ten gunste van spiritualiteit en vooral voor het loslaten van onhoudbare dogma’s zijn noodzakelijk. De traditionele kerk heeft in mijn perceptie geen toekomst, tenzij zij kiest voor vrijzinnigheid, spiritualiteit en eenheid.

Foto: freeimages.com/janastiller

Kunst: Hooiwagen

Nog nooit in mijn leven stond ik zo lang naar iets te kijken. Nog nooit in mijn leven vond ik een kunstwerk dat ik langer dan vijf minuten de tijd gunde zich aan mij te openbaren. Het is niet dat ik nooit iets mooi vond, want ik heb de prachtigste dingen gezien. Kunst ontroerd en schokt mij vaak genoeg. Maar niet zoals nu. Door Kalle Brüsewitz. Lees meer

NVO-Video: Jeroen Zijlstra’s ‘Breek’

Breek

Voor het los zand door je handen
Voor de woorden die je zomaar morst
Voor de schepen die verbranden
Voor de vogel huilend in je borst

Voor de parel uit jouw handen
Voor de liefde die je zomaar morst
Voor het schip dat niet zal stranden
Voor de vogel zingend als een vorst Lees meer

Inspirerende citaten – b*llshit of verheffend?

Een opvallende studie is gepubliceerd over de mate waarin mensen citaten en diepzinnige uitspraken geloven en aanhangen. Een empirische studie van uit de hoek van de cognitieve psychologie (hier is het artikel te lezen zoals gepubliceerd in het wetenschappelijk journal ‘Judgment and Decision Making, november 2015). Ze stelden zichzelf de vraag wie er meer open stond voor onzin, wie er het vermogen had om zinnen te herkennen die eigenlijk geen betekenis met zich mee dragen. Daarvoor gebruikten ze zinnen zoals die op Twitter en Facebook de ronde doen, zoals die van Deepak Chopra. En ze gebruikten zinnen die ze zelf in elkaar draaiden, bestaande uit grote mooie woorden die goed klinken en die op zo’n manier in elkaar zitten dat het lijkt alsof er een betekenis achter zit. Deze zinnen noemden ze de b*llshit-zinnen. En ze vroegen heel veel mensen om alle zinnen te beoordelen op hoe ‘diepzinnig’ (Engels: profound) ze deze uitspraken vonden. En wat bleek? De meeste mensen konden geen tot weinig verschil aangeven tussen de diepzinnigheid van de onzin-zinnen en de goeroe-uitspraken. Door Nicole des Bouvrie.

Lees meer