Palmpasen – religieus of seculier ritueel?

Is Palmpasen nog wel een sacraal of profaan christelijk ritueel te noemen of is het een door de eeuwen heen een seculier ritueel geworden?

Sacraal
Een sacraal ritueel is een heilig ritueel. De viering van Palmpasen herdenkt de geschiedenis van Christus en is daarmee een christelijk ritueel. De verwijzing naar Christus is de verwijzing naar het heilige, het sacrale. Dit komt tot uiting in talloze aspecten. Het begint al aan de start met een evangelielezing, daarna gaan de kinderen in processie richting de kerk. De symboliek in de palmpasenstok is in de vorm van een kruis, misschien wel het meest sacrale symbool binnen het christendom. De uitleg van de symbolen in de vorige paragraaf spreekt voor zich. Palmpasen wordt gevierd binnen de christelijke gemeenschap. De afsluiting in de kerk is bevat misschien nog wel de meeste sacraliteit binnen het gehele ritueel, de palmtak die gezegend wordt. Geen twijfel mogelijk toch, dat Palmpasen een sacraal ritueel is?

Profaan
Bij het profane gaat het om het domein dat zich op een of andere wijze tot het heilige verhoudt, zonder daarin op te gaan.[1] Er is volgens mij geen twijfel dat Palmpasen zich in ieder geval verhoudt tot het heilige, dit wordt het meest duidelijk in de zegening van de palmtakken. Vandaar dat het ook geen vraag is of Palmpasen eventueel tot de seculiere rituelen behoort.

De tocht is in de vorm van een processie richting de kerk, de sacrale plaats. De keuze om de ‘wandeling’ in de vorm van processie te doen verwijst naar sacraliteit. En dan hebben we nog niet gesproken over de veelheid van symbolen verwijzend naar sacraliteit. Toch is het de vraag of je Palmpasen daarmee een sacraal ritueel kunt noemen. Het zijn immers enkel kinderen die in dit ritueel deelnemen, hoogstens onder begeleiding van een enkele volwassene. En in hoeverre zullen deze kinderen zich bewust zijn van de sacraliteit? Nemen ze oprecht deel aan dit ritueel ter nagedachtenis aan Christus? Of is deelname uit gewoonte, traditie en om de snoepjes en gezelligheid. En in hoeverre behoort ieder kind tot de christelijke gemeenschap? Of zullen er genoeg kinderen meedoen met vriendjes mee of omdat de school het organiseert? Is dit feest in de loop van de eeuwen niet voornamelijk recreatief, en daarmee ‘gedegradeerd’ van sacraal ritueel naar een profaan ritueel?

Seculier feestAl lijkt Palmpasen een christelijk feest, al dan niet sacraal of profaan, als je verder kijkt is het helemaal niet volledig christelijk. Palmpasen is ook erg verbonden met oude ‘heidense’ natuur- en vruchtbaarheidsfeesten. Veel symbolen hebben een dubbele betekenis. Zoals het groen, wat het nieuwe voorjaar aankondigde. Het deeg van het brood symboliseert kiemkracht. En de eieren kunnen evenwel nieuw leven symboliseren zonder dat te verbinden met de opstanding van Jezus, maar met de kringloop van het leven. De rozijnen, of andere vruchten hebben dezelfde betekenis. Daarnaast werden kransen en andere ronde vormen gebruikt om ‘the circle of life’ te vertegenwoordigen.

De opkomende seculiere rituelen zijn op zoek naar het heilige. Er worden veelal symbolen gebruikt die verband houden met diverse religies, zonder dat de actoren zich verbonden voelen met een bepaalde religie. Vaak gaat het om een algemeen religieus besef, of zoektocht.

In het geval van Palmpasen zijn de kinderen de actoren. Misschien zijn ze niet bewust op zoek naar het heilige, maar de uitvoering van het ritueel lijkt wel een zoektocht. Er worden diverse symbolen gebruikt, die zowel naar het christendom verwijzen als naar heidense feesten. Misschien is de viering van het voorjaar (the circle of life) nog wel explicieter aanwezig dan de nagedachtenis aan Christus. Kunnen we Palmpasen niet beter een seculier ritueel noemen, omdat het te sacraal is om profaan te zijn? En te weinig expliciet verbonden met één religie om het sacraal te noemen?

ConclusiePersoonlijk denk ik niet dat je Palmpasen nog tot de sacrale rituelen kunt rekenen. Daarvoor is het volgens mij te recreatief, vooral met het oog op de lekkernijen. Het feit dat het ritueel niet meer door volwassenen wordt uitgevoerd is voor mij ook een belangrijke factor om het niet meer sacraal te noemen. Voor mij is het een soort teken dat het ritueel niet meer serieus genoeg wordt genomen om als volwassene aan deel te nemen. Ik kan me wel enigszins vinden in de opvatting dat het een algemeen religieus feest is. Met name de door de integratie van verschillende religies . Wat mij ervan weerhoudt om Palmpasen daarom een algemeen religieus ritueel te noemen zijn kerst en Pasen. Kerst en Pasen zijn namelijk net zo goed doordrongen van natuurgodsdienstige symbolen en rituelen. Maar toch vind ik die feesten nog wel expliciet christelijk, al worden ze steeds profaner.

Ik kan me het meest vinden in de opvatting dat Palmpasen een profaan feest is. Volgens mij verhoudt het zich nog wel expliciet tot het sacrale, maar gaat men er niet meer echt op in. Het sacrale is nog uiterlijke vertoning, symbolisering, maar geen inwendige nagedachtenis meer aan de christelijke geschiedenis. Ik ben me ervan bewust dat niet iedereen dit met mij eens. Veel mensen binnen de gemeenschap waar Palmpasen wordt gevierd zullen het wel een sacraal ritueel noemen, waarbij ze de geschiedenis van Jezus herdenken. Maar persoonlijk denk ik dat als je kritisch kijkt, dat de herdenking ondergesneeuwd wordt door het recreatieve aspect. Daarom zie ik Palmpasen als een profaan feest.

[1] Ritueel Bestek, Seculier, profaan, sacraal, Gerard Lukken red. Marcel Barnard en Paul Post, 2001 Meinema, Zoetemeer. 

Angeliek Knol
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *