Over afstand: Ik nader je

Deze weken geef ik vijf colleges over dat kleine boekje van Martin Buber: De weg van de mens. Echt, die 56 pagina’s heb je zo uit. Zeg, op een achternamiddag. Maar ik kan het dan wel uit hebben, en ik heb het al talloze malen uitgelezen, ik word bij elke lezing meer en meer stil gezet in mijn pas: wat staat hier in vredesnaam? 

Maat der dingen

En vooral vraag ik me de vraag: hoe verhoudt zich dit tot het concrete leven dat ik zelf leid? Een beetje filosoof stelt zich zo’n vraag. Niet omdat ik de maat aller dingen ben. Alsjeblieft niet. Ik zou me geen raad weten. Maar ik kan wel verbanden leggen: met mezelf, met dat wat ik zie, met dat wat ik lees of met dat wat ik anderszins in dit ondermaanse gewaarword – en dan met name de ander die mijn pad kruist. Hoe bevreemdend die observaties dan ook mogen zijn, ik ga ervan uit dat ze de moeite waard zijn en dat ze me wat te zeggen hebben.

Categoriseren

Martin Bubers geschriftje De weg van de mens (1947) dus. Sommige boekhandels stoppen het weg in de schappen die ze esoterie noemen. Maar het is geen esoterie, het is geen mystiek, het is geen existentialisme, het is geen godsdienst, zeker geen psychologie, geen filosofie in strikte zin, zomin als het theologie is, ook al geen hulpboek hoe je gelukkig wordt. En toch: het is dit allemaal. Kortom, niet te categoriseren. Zoals Buber (1878-1965) zelf ook niet te labelen viel. Je kunt er alle kanten mee uit. Het is aan de lezer – de mens zelf – uit te zoeken welke kant er voor hem bedoeld is. En dat is geheel in overeenstemming met Bubers overtuiging die samengevat wordt in een veelvuldig aangehaald citaat: ik heb geen leer, ik voer een gesprek.

Gesprek met het leven

Het gesprek dat wij mensen met elkaar kunnen voeren is de levende, existentiële  grondlegging van de Joodse denker Martin Buber. Het is de aarde waarop wij lopen, de grond onder onze voeten, de vingerwijzing van ons bestaan. Voor Buber is het leven door en door dialogisch. Het zijn die momenten waarop wij mensen met elkaar ervaren dat één en één drie is. Zo’n wezenlijk contact kan echter alleen dan plaatsvinden als er afstand is, zegt Buber. Afstand is de voorwaarde tot nabijheid. Opent de mogelijkheid dat wij elkander kunnen naderen. En toch: die afstand wordt niet gevormd doordat we een individu, een enkeling zijn. Wij zijn van meet af aan een mens tegenover die wordt aan de ander. Tja, al was Buber dan door en door vertrouwd met de Verlichte denker Immanuel Kant alsook met Sigmund Freud, logische consistentie kun je hem niet verwijten. Wel heelheid.

Volg de komende weken mijn blog over het gedachte- levensgoed van Martin Bubers De weg van de mens volgens de chassidische leer. 

Afbeelding: via Karin Melis.

Karin Melis
Karin Melis (karinmelis.nl) is filosoof, docent, publicist en gesprekspartner. Ze is in de eerste plaats een toehoorder: pogend te delen wat ze ontvangen heeft en te horen wat anderen haar te zeggen hebben. Altijd verkennend, immer onderzoekend.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *