Column: Othellow art

William Shakespeare leeft. Niet alleen De wereld draait door bespreekt de Engelse toneelschrijver in een thema-avond. Ook de rapper Brainpower gaat zich nu buigen over een bewerking van Othello, misschien wel Shakespeares belangrijkste toneeltekst. Het blijft bijzonder hoe dit allemaal samenkomt en dat het zowaar nu.nl haalt. Is Shakespeare echt zo tijdloos en is Brainpower wel salonfähig genoeg om zich met hoge kunst in te laten? Column door Kalle Brüsewitz.

DWDD

De grootste acteurs van Nederland houden van het traditionele repertoire van William Shakespeare. Acteur Gijs Scholten van Aschat neemt zijn beste toneelvriend Pierre Bokma mee. Ze spelen Shakespeare in de omgebouwde studio van De wereld draait door. De studio is een collegezaal en de acteur legt uit waarom Shakespeare zo belangrijk is in een programma dat DWDD summerschool heet. Hij is tijdloos en de teksten zijn ongeëvenaard. Dat is ongeveer de verklaring van Scholten van Aschat. Dit zal natuurlijk allemaal best zo zijn en voor een bepaald publiek is Shakespeare in de klassieke vorm absoluut het hoogtepunt uit de theatergeschiedenis, de kunstgeschiedenis en de literatuurgeschiedenis. Ook als je kijkt naar hoe vaak Shakespeare nog gespeeld wordt is dat een niet erg gewaagde conclusie. Niet alleen amateurgezelschappen, maar ook grote toneelgezelschappen als Het Nationale Toneel (As You Like It) en Toneelgroep Amsterdam (Kings Of War, Hamlet vs. Hamlet) spelen sowieso elke seizoen wel een Shakespeare. Maar hoe tijdloos is Shakespeare dan?

Brainpower

Je kunt het bericht op nieuwssite nu.nl op vele manieren uitleggen. Een bewijs van het feit dat Shakespeare tijdloos is is wel het gegeven dat Brainpower, een icoon uit de Nederlandse hiphop en daarmee een exponent van de jongerencultuur, het wereldberoemde Othello gaat bewerken. Shakespeare leeft! Het feit dat deze nieuwssite aandacht besteed aan Shakespeare komt puur en alleen door deze opmerkelijke combinatie. Het doorzoeken van het archief van nu.nl op de zoekterm Shakespeare levert namelijk verder geen hits op. Shakespeare is tijdloos en hip en happening. Dat blijkt uit het feit dat rapper Brainpower er aandacht aan besteed. Blijkbaar.

Je kunt ook zeggen dat het onder handen nemen van een oude tekst eigenlijk het tegenovergestelde is van tijdloos. Iets dat echt tijdloos is heeft het niet nodig om geüpdate te worden. En daar maakt niet alleen Brainpower zich schuldig aan. De toneelgezelschappen doen niet anders dan Shakepeare in een modern jasje steken. Of het nou alleen het decor is of een volledig aangepaste tekst, het is en blijft het moderniseren van iets ouds. Dat heeft natuurlijk niks met tijdloos te maken. Iets dat tijdloos is spreekt voor zich. Zou je zeggen.

‘High-‘ en ‘low art’

Een interessantere ontwikkeling binnen dit nieuwsbericht is de vervaging van hoge en lage kunst. Brainpower, als rapper, behoort duidelijk tot de lage kunst. Alle muziek, afgezien van klassieke muziek en opera behoort namelijk tot de lage kunst. Zo werkt dit nou eenmaal in de huidige westerse wereld. Al het toneel, daarentegen, afgezien van musical en sommige cabaretiers, worden gerekend tot de hoge kunst. Ook dit is iets wat nou eenmaal zo werkt. Die twee werelden komen samen. De grenzen vervagen. Dat is dus gelijk groot nieuws. Het kan ook zomaar dat het nog controverse oplevert ook. Waarom mag een rapper met z’n volkse handen aan Shakespeare komen?

Het verschil tussen ‘high art’ en ‘low art’ is bedacht door de elite. Onder ‘High art’  worden die kunstwerken en die kunstdisciplines gerekend die de elite zo rond 1890 mooi vonden en om zich te onderscheiden van al de kunst van ‘lager’ niveau maakte die elite het onderscheid duidelijk. Als het gaat om Shakespeare is het even anders. Shakespeare was absoluut geen hoge kunst in de tijd dat Shakespeare zijn stukken schreef. Zoals ik net al zei, is het onderscheid überhaupt later gemaakt. Shakespeare was volksvermaak. Het was grappig, soms grof, heel direct en gelaagd. Shakespeare probeerde letterlijk elke laag van de bevolking aan te spreken. Maar toch vooral het gewone volk. Shakepeare was, zonder het te benoemen, lage kunst; bij uitstek.

Terug

Het is eigenlijk een bijzondere reis die Shakepeare in de huidige cultuur maakt. Shakespeare is van lage kunst, hoge kunst geworden. Shakespeare is populair, maar toch niet zo tijdloos als het lijkt. Ook Shakespeare heeft soms en likje verf nodig. Ook Shakespeare vergt soms wat nieuwe woorden om de kracht van de taal naar de huidige tijd te vertalen. Is dat erg? Dat lijkt me niet. Het is zelfs goed dat mensen de moeite nemen om de toneelschrijver in leven te houden. Dan is een beetje opsmuk geen zwaktebod, maar een bewijs van de noodzaak van deze toneelschrijver. Is het erg en moet het groot nieuws zijn dat uitgerekend een rapper Othello gaat vertalen? Dat lijkt me zeker niet. Brainpower en Shakespeare passen heel goed bij elkaar. Het zijn niet twee aparte werelden die bij elkaar komen, zoals het lijkt. Het zijn twee werelden die terug zijn op de plek waar ze ooit samen begonnen. Als uitdrukking van de gevoelens van ons allemaal. Niks meer en niks minder.

Lees het artikel over Brainpower’s Othello hier

Kijk de aflevering over Shakespeare van DWDD Summerschool over Shakespeare hier

Photo Credit: joostwouterse via Compfight cc

Kalle Brüsewitz
Kalle Brüsewitz (soulchecker.nl) is afgestudeerd in de theaterwetenschappen en kunsteducatie en is werkzaam als freelancer op het gebied van journalistiek en kunsteducatie. Hij noemt zich SoulChecker en zoekt naar dat waar mensen zich geraakt door voelen; in kunst, politiek en religie. Ook werkt hij als coördinator in een Aanloopcentrum voor iedereen die behoefte heeft aan koffie en een praatje.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *