Omgaan met de eigen dood

Steeds meer mensen kiezen ervoor om belangrijke momenten in het leven te markeren met een ritueel. Ritueelbegeleiders bieden hierbij de helpende hand. In de komende weken leest u iedere dinsdag en woensdag op Zinweb een artikel over rituelen. Vandaag aan het woord: Joanna Wojtkowiak

Het plannen van de eigen uitvaart kan houvast geven; het is meer dan alleen de kwestie van begraven of cremeren; het is een stuk van jezelf achterlaten. Mensen met een diagnose ‘ongeneselijk’ of ‘terminaal’ worden ineens met hun eigen dood geconfronteerd. Naarmate men ouder wordt vraagt men zich ook steeds vaker af: wat nu als ik er niet meer ben?

Traditionele religies geven in deze moeilijke, ongestructureerde fase houvast, door een bepaalde levensbeschouwing of vaste rituelen in de laatste fase voor de dood. Denk bijvoorbeeld aan het laatste bezoek van de pastor of de ziekenzalving. Steeds meer mensen kunnen zich niet meer identificeren met deze traditionele gebruiken. ‘Ik weet het niet, eigenlijk heb ik daar niks mee’ hoort men mensen zeggen, als men ze vraagt naar hun religie.

Het wegvallen van de traditionele kaders betekent echter niet dat rituelen geen deel meer uitmaken van iemands leven, of zoals hier besproken van iemands sterven. De rituelen voor de dood zijn niet meer vastgelegd door een hogere autoriteit, zoals de kerk, maar mensen moeten hun eigen rituelen vinden of zelfs zelf ontwikkelen. Ik wordt vaak gevraagd: ‘maar wat zijn dan nou deze nieuwe rituelen?’ Mijn antwoord hierop is: ‘deze’ rituelen bestaan nog niet, er is veel dynamiek en creativiteit op dit moment gaande, mensen zoeken een manier van omgang met de dood die bij hun past.

Tijdens mijn onderzoek ben ik veel mensen tegengekomen die door het plannen van hun eigen uitvaart een houvast hebben gevonden in de laatste fase voor de dood. Het is niet slechts een praktische kwestie, of je begraven of gecremeerd wilt worden, maar kan juist emotionele vragen oproepen: hoe wil ik herinnerd worden? Door het gebruikmaken van eigen symbolen kan de eigen identiteit en relaties met anderen worden uitgedrukt.

 Het plannen van de eigen uitvaart bestaat uit verschillende rituele handelingen, zoals het maken van een rouwkaart, de muziek uitkiezen, een tekst of gedicht schrijven die zal worden voorgelezen, of zelfs door het achterlaten van een videoboodschap voor de uitvaart. De muziek die gekozen wordt, heeft vaak een emotionele of symbolische betekenis, de liederen kunnen verwijzen naar belangrijke momenten of relaties.

Het uitkiezen van een persoonlijk symbool voor bijvoorbeeld de rouwkaart kan mensen helpen om te reflecteren op het eigen leven, de eigen persoon. Wat is het belangrijkste geweest dat men aan anderen mee wil geven? Met behulp van het plannen van het eigen uitvaartritueel kan men een stuk van zichzelf achterlaten voor na de dood, een stuk identiteit. Het ritueel reikt een symbolische taal en het gereedschap aan, die boven de letterlijke betekenis gaan. Juist de symboliek maakt een ritueel een belangrijk instrument bij het uitdrukken van wat men niet in woorden van vatten.


Joanna Wojtkowiak is als cultuurpsychologe werkzaam bij het Centrum voor Thanatologie aan de Radboud Universtiteit Nijmegen. Haar onderzoek is gericht op veranderende rituelen rondom sterven, dood en rouw. Op dit moment bereidt zij een proefschrift met specifieke aandacht voor de rol van identiteit bij de omgang met de dood.
j.wojtkowiak@rs.ru.nl
www.ru.nl/ct

Claudia Pietryga
Claudia deed zowel een sociaal-agogische als journalistieke opleiding en is alweer bijna tien jaar freelance journalist. Ze schrijft het liefste over maatschappelijke onderwerpen en publiceerde onder meer stukken in de Flair, Hallo Jumbo, Spits, Het Parool, diverse blogs, lokale bladen en uiteenlopende (online) media voor met name ondernemers.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *