Nieuwe spiritualiteit als derde weg (3)

Nieuwe spiritualiteit als derde weg tussen het materialistische paradigma en kerkelijke dogmatiek. 
Vandaag deel 3: Gnostische dimensie en samenhang met postmodernisme

De term ‘post-christelijk’ van Ojas wil ik overigens graag meteen nuanceren, omdat in de nieuwe spiritualiteit een belangrijk stuk gnostiek zit, ook wel het meest authentieke christendom genoemd.Door de ontdekking van de Nag Hammadi-geschriften in 1945 in Noord-Egypte wordt daar immers nogal eens naar verwezen, vooral naar het toen gevonden evangelie van Thomas, denk aan logon 77: ‘Ik ben alles. Uit mij kwam alles voort en naar mij strekte alles zich uit. Klief  een stuk hout en daar ben ik, til een steen op en daar zul je me vinden’. 

Een citaat dat het nieuwe godsbesef of godsbeeld weergeeft. Maar de gnostiek was in die tijd zeer divers en tegelijk universeel: er waren in steden als Alexandrië behalve Helleense en joodse ook oosterse of boeddhistische invloeden, alles te vergelijken met de huidige tijd van culturele globalisering. Die gnostiek is door de eeuwenlange afsluiting van het oosten en door het sacraliseren van het dogmatische christendom ondergronds moeten gaan. Katharen, Bogomielen, Vrijmetselaars, Rozenkruisers, Theosofen en Antroposofen bleven het in het verborgene wel levend houden, maar nu lijkt dat weer boven water te komen, min of meer als postmodernisme. ‘Postmoderne spiritualiteit’ lijkt me dan ook een betere term dan ‘postchristelijk’, ook al voel ik ook wel iets voor de term ‘moderne spiritualiteit’, modern in de zin van hedendaags modernisme.

Via ‘trial and error’ putten uit eigen bron
De VU-theoloog G.D.J. Dingemans onderscheidt drie verschillende cultuurlagen: 1) de ‘traditie-laag’ met de traditie als ijkpunt, dus vragend ‘hoe deden onze voorouders het’; 2) de ‘principe-laag’ met een ethisch of religieus  principe als ijk- of uitgangspunt en 3) de cultuur-laag van het postmodernisme, waarbij het ‘ik weet het niet’ een belangrijk ijk- of uitgangspunt lijkt.

Veel katholieken zitten nog in de eerste cultuur-laag met het verleden als landkaart, de protestanten meer in de tweede laag met een vast en zo objectief mogelijk principe als kompas, bijvoorbeeld het Woord of de ratio en vele marxisten idem met bijvoorbeeld de klassenstrijd of een ander ideologisch axioma als kompas, terwijl er vandaag voor velen niet zo’n vast punt lijkt te zijn en bij hen zeker de grote verhalen ontbreken.

We zijn ‘radarmensen’ geworden zonder een duidelijk vastliggend punt of kompas buiten ons, maar zoekend en tastend naar de begaanbare weg met alle leerervaringen, die we daarbij opdoen. Het is, zoals Harm Knoop het noemt, via trial and error dat de moderne mens leert te putten uit eigen bron. (Harm Knoop, een aan de VU afgestudeerde theoloog, coach, pastor bij de NPB en thans Jungiaan, is schrijver van Leef je eigen mythe. Over religie, mythen en onszelf, 2012, een relevant zeer recent boek inzake spiritualiteit. Hij noemt religie mythologie en juist daarom belangrijk.) Hoe dan ook, tradities en principes hebben zeker hun waarde, maar als ze geheel de plaats gaan innemen van eigen ervaringen en eigen toetsing vanuit de (via de innerlijke stem of intuïtie op de grote Bron aangesloten) eigen bron, is er naar blijkt verstarring en geen echt leven. Er lijkt kortom een samenhang tussen de nieuwe spiritualiteit en het ‘postmodernisme’.

Kracht van de geest, de kracht van de gedachte
De ‘ongebonden spirituelen’ – volgens onderzoeken ruim 4 miljoen Nederlanders, geen gering aantal dus – zouden in een dialoog dus wel eens ongevoelig kunnen zijn voor dogmatisch overkomende vaste of vastliggende principes of voor sterk aan de traditie gerelateerde argumenten, tenzij zij via trial and error ontdekken, dat de ‘gulden regel’, de weg van de liefde, de weg van de geweldloosheid of de weg van het mededogen in het omgaan met elkaar, praktisch beter werkt dan ‘terugslaan’ of ‘met gelijke munt betalen’. Ook in de omgang met de natuur. En tevens via reflectie op de Kracht van de geest in het leven via meditatie, affirmatie, het reciteren van mantra’s en via eventuele andere rituelen, waarbij men veel kan leren van de nieuwe spiritualiteit, ook qua scheppingskracht.

Als je gedachten denkt, die overeenkomen met de oorspronkelijke Geest, heb je dezelfde krachten als de oorspronkelijke Geest’, zei Thomas Troward. Ons ego ziet zo’n uitspraak niet zitten, wat logisch is, omdat het ego dan de macht over ons verliest, maar er zijn of waren niettemin feiten en ervaringen, die aangeven, dat de kracht van de geest en de kracht van de gedachte geen onzin is. Ook Jezus was daarvan 2000 jaar terug een voorbeeld. Hij voelde zich EEN met (waarvoor hij toen de term Vader hanteerde) het goddelijke in het leven en kreeg daardoor grote innerlijke kracht. Hij was bij uitstek bezield, iets wat bij ons wel eens ontbreekt. Voor zo’n uitspraak van Troward, zal de ‘nieuwe spiritualiteit’ in elk geval ontvankelijk zijn.

Het meer leven vanuit de geest impliceert, dat we niet langer kiezen voor ‘controle’/’beheersing’ als (hoofd)ijkpunt , maar voorvertrouwen, vertrouwen in de wijsheid van onze Bron, dus ook in het Zelf en zo vanuit eenheidsbewustzijn, respect voor het levenmildheid en compassie opereren.

 

Volgende week deel 4: Waar kan men terecht voor deze nieuwe spiritualiteit?

Hans Feddema
Hans Feddema is antropoloog en publicist en organisator van het Filosofisch Café Leiden. Hij studeerde geschiedenis en antropologie. Na zijn studies aan de Vrije Universiteit en aan de Universiteit van Amsterdam was hij jarenlang werkzaam als universitair docent, onderzoeker, journalist en politicus. In 1989 was hij een van de ruim tien oprichters van GroenLinks.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *