Sam Wheeler, media

Mark Deuze: “Don’t blame the messenger”

Media berichten alleen maar over slecht nieuws, veroorzaken massahysterie en ze creëren angst in de maatschappij met hun vele berichtgeving over aanslagen en ellende. “Onzin”, nuanceert Mark Deuze, hoogleraar Mediastudies van de Universiteit van Amsterdam. “Zo almachtig zijn media helemaal niet.”

Kan angst in de samenleving ontstaan doordat media bijvoorbeeld veel over een bepaald onderwerp berichten?
“Nee, er zijn veel onderzoeken gedaan en media-effecten blijken onvoorspelbaar en zijn daardoor niet zo eenduidig. Er lijkt wel een relatie te zijn tussen Telegraaf-lezers die angstiger in het leven staan in tegenstelling tot lezers van andere dagbladen. Maar de vraag is of dat door de Telegraaf komt, want waarschijnlijk zijn er ook nog andere factoren die een rol spelen. Ik denk overigens niet dat we massaal angstiger zijn geworden, wel gevoeliger.”

Leg eens uit.
“Het gaat beter met ons dan vroeger, er zijn veel minder crisissen en oorlogen en de levensverwachting is hoger. Hierdoor hebben we tijd om na te denken en komen we meer aan onze emoties toe. Je moet doen wat goed voelt, een studie kiezen die je leuk vindt, werk doen dat je passie is, daar draait het nu om. We leven in een emotionele tijd. Een luxe. Wel is het zo dat de samenleving minder voorspelbaar is geworden. Vroeger ging je trouwen, kreeg je kinderen, bleef je bij dezelfde baas werken en voor vakanties of extra’s was geen geld. Nu ligt dat meer open en moet je je in een individualistische samenleving maar zelf zien te redden. Dit geeft een gevoel van onzekerheid.”

De wereld is daarnaast veel kleiner geworden door globalisering en techniek. Wat is het effect hiervan op die onzekerheid?
“We zien het ene moment de meest vreselijke filmpjes van Syrische burgers op YouTube. Het andere moment deelt een vriend op Instagram een foto van een exotisch strand waardoor we gaan twijfelen aan ons eigen geluk. We worden continu geconfronteerd met allerlei soorten nieuws dat niet alleen overal is, maar ook persoonlijker wordt en steeds dichterbij komt. Er komt enorm veel informatie op ons af die we moeten verwerken, waar we iets van moeten vinden. En dat is voor sommigen een overkill. Ook houden mensen nieuws steeds minder goed bij, waardoor context en goed begrip juist verdwijnt.”

Social media

De wereld is kleiner geworden door sociale media, foto: freestocks.org via Unsplash.com

We zijn dus zelf gevoeliger geworden, maar toch hebben sommigen het idee dat het aan de media ligt. Hoe kan dat?
“De samenleving verandert en er gebeurt van alles in de wereld, daar kunnen media natuurlijk weinig aan doen, maar ze werken wel als een soort versterker. En omdat er veel aanbod is en er tegenwoordig door zowel nieuwsmedia als sociale media over hetzelfde onderwerp veel meer en vaker wordt gepubliceerd, krijg je een soort megafooneffect.”

En dan berichten media ook nog vooral over ellende.
“Het is de taak van journalisten om nieuws te brengen. Er is niks aan de werkwijze veranderd ten opzichte van vroeger, iets heeft nu eenmaal nieuwswaarde als het aan bepaalde criteria voldoet. Bijvoorbeeld is er een conflict gaande, wat is het belang voor de lezer en is een gebeurtenis afwijkend? Een groot deel van het nieuws gaat daarom inderdaad over ellende. But you can’t blame the messenger.”

 Maar ze hebben toch ook een stukje verantwoordelijkheid om niet te veel onrust te veroorzaken? Ze kunnen bijvoorbeeld rekening houden met hun insteek en niet achter hypes aanrennen.
“Het is een lastige balans. Maar je ziet nu wel een duidelijke trend dat nieuwsmedia zich niet alleen maar op ellende richten, maar ook naar oplossingen op zoek gaan. De journalistiek wordt steeds empathischer.”

Heb je een voorbeeld?
“Een goed voorbeeld vind ik het Jeugdjournaal. Zij brengen ook heftig nieuws zoals een aanslag, maar gaan daar heel zorgvuldig mee om. Ze interviewen kinderen op school, geven nuance door te laten zien wat eraan gedaan wordt, laten kinderen meepraten online en benadrukken dat de kans klein is dat in Nederland een terroristische aanslag zal worden gepleegd. Ze houden echt rekening met hun kijkers en nemen hun publiek bloedserieus.”

Uit onderzoek van Sherry Towers, statisticus van de Universiteit van Arizona, blijkt dat hoe meer aandacht aan een aanslag wordt gegeven door media, des te groter is de kans op een aanslag in korte tijd door een copy-cat. Wat vind je hiervan?
“Die copy-cats liepen al met dit soort plannen rond, daar verandert de berichtgeving niks aan. Media veroorzaken geen aanslagen of crisissen. Er wordt ook beweerd dat men agressief kan worden van computerspelletjes waarbij de suggestie wordt gewekt dat gamers een maatschappelijk probleem kunnen vormen. Wat een flauwekul. Ja, als je urenlang een computerspelletje speelt maak je meer adrenaline aan en word je hyper, maar dat wil niet zeggen dat je dan meteen een moordenaar wordt.”

In je filmpje op YouTube zeg je dat gebeurtenissen niet bestaan als media er niet over zouden berichten. We hebben ze nodig om geïnformeerd te worden en zijn in die zin ook afhankelijk van ze.
“We zijn gigantisch afhankelijk van media geworden en zullen dit ook alleen maar nog meer worden, aangezien we alleen maar meer en niet minder met media te maken gaan krijgen. Bepaalde gebeurtenissen, zoals rellen of politieke onrust, zien we inderdaad niet meer los van media. We hebben wat dat betreft een onzichtbare, intieme relatie met media gekregen. Je kunt je ook niet voor de rest van je leven van media afsluiten, dan kun je niet meer functioneren. Ze zeggen wel eens dat ons voorland China is, daar kun je in sommige ziekenhuizen bijvoorbeeld alleen nog maar een doktersafspraak maken via sociale media.”

Haar selfie werd een billboardfoto, foto: Wilkernet via Pixabay

Haar selfie kwam op een billboard, foto: Wilkernet via Pixabay

Wat kun je wel doen als je merkt dat je je teveel laat meeslepen door berichtgeving?
“Neem zo nu en dan een nieuwsvakantie. Je zou ook Google nieuws meer kunnen raadplegen, daar vind je meerdere bronnen over een onderwerp waardoor je veel berichten leest met net een andere insteek en op die manier een genuanceerder beeld krijgt. Een ander idee is om in plaats van kort nieuws vaker te kiezen voor meer diepgang, bijvoorbeeld in plaats van het dagelijkse nieuws Tegenlicht kijken of in plaats van de krant De Groene Amsterdammer te lezen voor meer achtergrond en context. En in plaats van het volwassen journaal kun je natuurlijk ook kiezen voor het Jeugdjournaal.”

We kunnen duidelijk niet om media heen, maar er wel beter mee om leren gaan?
“Het vak mediawijsheid zou standaard op school gegeven moeten worden. Ik ben soms verbaasd dat studenten niet weten wat de gevolgen kunnen zijn van bijvoorbeeld iets delen op internet. Ze weten soms niet dat als je een foto het wereldwijde web instuurt die in principe niet meer van jou is. Een bekend voorbeeld is het meisje dat een leuke foto op sociale media plaatste en haar ouders op vakantie in een ander land haar ineens op een billboard zagen. Het bedrijf achter het merk had haar foto van internet geplukt en gebruikt in een reclamecampagne. Media zijn overal. En we leven inmiddels niet meer met, maar ín media.”

We leven ín media? Dat klinkt alsof we nul controle hebben.
“Controle is hoe dan ook een illusie. We denken controle te hebben omdat we met een afstandsbediening de tv aan en uit kunnen zetten en de privacy settings van Facebook kunnen aanpassen, maar op die manier kan je niet ontsnappen aan media. Het is bevrijdender om de illusie van controle op te geven en een manier vinden om creatief en kritisch met al onze media om te gaan. Vergelijk het met iemand die dreigt te verdrinken. Je kunt spartelen en bang worden, dan verdrink je juist. Je kunt ook rustig blijven, voorzichtig zwemmen en proberen jezelf te redden. Accepteer dat water, de media, en kijk hoe je kunt blijven drijven. Daar word je op termijn denk ik gelukkiger van.”

Claudia Pietryga
Claudia deed zowel een sociaal-agogische als journalistieke opleiding en is alweer bijna tien jaar freelance journalist. Ze schrijft het liefste over maatschappelijke onderwerpen en publiceerde onder meer stukken in de Flair, Hallo Jumbo, Spits, Het Parool, diverse blogs, lokale bladen en uiteenlopende (online) media voor met name ondernemers.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *