Mag kritiek mooi zijn?

Kalle Brüsewitz schreef in zijn stuk De kunst van Oppenheimer over de rol die esthetiek kan spelen in spotprenten. Dat deed erg denken aan de manier waarop er in punk rock wordt geredeneerd. Het kan samenhangen met het idee dat aandacht voor schoonheid altijd ten koste moet gaan van de boodschap.

Punk en spotprenten

Brüsewitz schrijft al over liedjes en dit doet denken aan punk. Vaak doen spotprenten denken aan punk. Werk van bijvoorbeeld Hein de Kort, Gummbah en Kamagurka draaien misschien niet om de esthetiek, al hebben ze wel veel stijl. De cartoonist Kakhiel gaat misschien nog wel het meest ver, waar hij helemaal niet tekent maar foto’s gebruikt, vaak stock footage. Hij voorziet die vervolgens van captions die de afbeeldingen nieuwe betekenis geven.

Net zo draait het bij veel punk bands niet om het beheersen van de instrumenten. Het is eerder een minimalistische zoektocht: hoe veel (of eigenlijk weinig) heb je nodig om iets uit te kunnen dragen? Wat is de minste vorm die een boodschap kan dragen?

Er zit ook een element van subversie in punk. Je neemt de instrumenten waar mooie, doordachte, nauwkeurig gearrangeerde muziek mee is gemaakt, uitgevoerd door vakkundige, geschoolde musici. En juist met die instrumenten doe je het tegenovergestelde: je speelt er nummers bestaande uit twee akkoorden mee. De manier waarop Kakhiel de betekenis van mooie afbeeldingen omdraait met woorden is vergelijkbaar. Je pakt wat er is en draait het om.

Schoonheid is verraad

Er is meer te zeggen over een minachting voor schoonheid. Er schuilt een democratische kwaliteit in: iedereen moet zich mogen uitdrukken. Of je nu talent hebt en veel hebt geoefend of niet: als je een gitaar wilt vastpakken en wilt spelen heb je dat recht. Er zit ook inherente esthetische kritiek in: wie mag zeggen wat wel en niet mooi is? Punk kan eraan doen herinneren dat esthetische opvattingen fundamenteel subjectief zijn.

Er is één reden in punk om esthetische kwaliteiten te minachten die ook voor spotprenten geldt: het leidt af van de boodschap. Veel solo’s, veel muzikale versieringen, veel indrukwekkende compositorische wendingen, dat hoeft allemaal niet. Punk draait juist om helder een boodschap overbrengen. Teksten zijn niet esoterisch maar helder op het banale af. Alle overbodige elementen worden weggesneden. Nummers moeten niet te lang duren. In minder dan drie minuten moet je je punt kunnen maken.

Al die overbodige zaken wel in liedjes opnemen kan dan als verraad gezien worden. Zo is het ook wel met spotprenten misschien. Waar gaat het nu om, om indruk te maken met mooie dingen? Niet echt. Het gaat erom zo snel en krachtig mogelijk een punt te maken. Esthetiek zit dan misschien in de weg. Grappig genoeg doet dit misschien denken aan protestantse opvattingen: weg met alle versiersels, het gaat om de Boodschap.

Stijl als paradox

Wat is echter de ultieme ironie die kleeft aan verzet tegen een vaststaand idioom? Dat het op den duur zelf een idioom wordt. Punk wordt niet meer geassocieerd met vrijheid in stijl, maar wordt zelf meestal met een stijl geassocieerd. Spotprenten hebben inmiddels misschien ook een cultuur ontwikkeld, waarin tekentalent gewantrouwd wordt.

Zo’n nauwe opvatting kan het doel in de weg gaan zitten. Het voorbeeld van Oppenheimer is eigenlijk wel sprekend. Als een groep een taboe legt op het afbeelden van de profeet, wat moet je dan doen? Is dan de mooist denkbare afbeelding maken niet een veel betere vorm van satire? Esthetiek kan zo weer in dienst van de spot gesteld worden.

Gerelateerd artikel: Mag een gruwelijke foto ook mooi zijn? op de site van de Correspondent. 

Afbeelding: Foto van de band The Ramones (bron: Wikipedia).

Lucas van Heerikhuizen
Lucas van Heerikhuizen is afgestudeerd als master in de godsdienstwetenschappen. Momenteel is hij werkzaam als webdeveloper en WordPress docent. Tevens is hij actief als redacteur voor Zinweb.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *