Maakt ’ie het of kraakt ’ie het?

In gesprek met muziekrecensent Floris Don.

Het zal je maar gebeuren: je bent muziekrecensent, bezoekt een concert en je vindt er eigenlijk helemaal niets van. Het was niet goed, het was niet slecht, maar het wás gewoon. Dat zou een uitermate saai stukje schrijfwerk opleveren, natuurlijk.

Floris Don, muziekrecensentIs het mogelijk om niets te vinden van een concert? Hoe objectief ben je als recensent? En wat is het belang van een recensie eigenlijk? Muziekrecensent Floris Don geeft zijn inzichten over meningsvorming en –uiting op dit specifieke vakgebied.

Je schrijft muziekrecensies. Hoe zou je jouw vakgebied definiëren?
‘Het op gang brengen en houden van het debat over de kunstvorm klassieke muziek. Het gaat niet alleen om wat ik ervan vind, maar ook om het in kaart brengen van wat er gebeurt, de tendensen en de bevindingen van de mensen die je interviewt. Persoonlijke meningsvorming is maar een heel klein onderdeel hiervan.’

Zijn er concerten die je per definitie niet recenseert?
‘Amateurs niet. Hooguit voor een achtergrondstuk of iets dergelijks. Er moeten door papierschaarste bij de krant steeds scherpere keuzes worden gemaakt. De afweging is tussen enerzijds wat vind je zelf belangrijk, en anderzijds wat is belangrijk voor de lezer?’

Zijn er moeilijk te recenseren concerten?
‘Soms heb je een niet heel uitgesproken mening. Dat kun je natuurlijk opschrijven. Maar het schrijft en leest natuurlijk net wat lekkerder als je diepbedroefd of in de zevende hemel bent.’

Wanneer iets met heel veel poeha in de media op de markt gezet wordt, dan durven mensen minder goed tegengas te geven.

Noem eens een voorbeeld?
‘Een concert van een pianist als Grigory Sokolov, dat is zo fantastisch dat het leuk is om erover te schrijven en het woord te verspreiden. Dat is waar je het voor doet: je bent begonnen met het vak omdat je ervan houdt, niet omdat je het haat. Maar soms als een concert heel hooghartig wordt aangekondigd, dan moet er iemand zijn die door de ballon heen prikt. Wanneer iets met heel veel poeha in de media op de markt gezet wordt, dan durven mensen minder goed tegengas te geven. Op tv is nauwelijks nog kunstkritiek. In de krant wordt tenminste nog een debat gevoerd, mits er goede argumenten worden gegeven.’

Je recenseert een concert. Hoe ziet het proces van oordeelsvorming er dan uit? Begint dat al voor het concert, tijdens het concert of daarna?
‘Ik zou willen zeggen dat ik heel objectief en neutraal een concert in ga en daarna pas een mening vorm, maar je hebt al verwachtingen. Die bepalen ook mede hoe zwaar je oordeel weegt. De verwachtingen bij het Koninklijk Concertgebouworkest zijn nu eenmaal net iets hoger dan bij het Nederlands Philharmonisch Orkest. Bij bepaalde orkesten of dirigenten heb je al vanaf de eerste maten een vermoeden waar het heengaat. Maar toch valt op dat dit per stuk heel erg kan verschillen.

Tijdens het schrijven is je oordeel nog steeds een klein beetje in ontwikkeling.

Er zijn talloze factoren waar je onderscheid tussen moet maken. Je bent moe of uitgerust, je hebt er wel of geen zin in, daar moet je in je beoordeling afstand van proberen te doen. Als je moe bent en naar de Goldbergvariaties van Bach gaat, dan betekent dat niet dat het werk objectief gezien opeens te lang is omdat het voor je eigen vermoeide gevoel langer duurt dan anders. Maar om verder antwoord te geven op je vraag: Tijdens het concert schrijf ik wel wat bijvoeglijke naamwoorden en opvallende dingen op, maar pas tijdens het schrijven vormt zich de recensie. Tijdens het schrijven is je oordeel nog steeds een klein beetje in ontwikkeling. Dat maakt ook dat een recensent op een andere manier oordeelt dan iemand aan wie meteen bij de garderobe wordt gevraagd wat hij of zij ervan vindt. De recensent kan de voors en tegens afwegen.’

Bereid je je voor op een concert dat je gaat recenseren?
‘Een goed voorbeeld is het verschil tussen een Cantate van Bach of de wereldpremière van een nieuw werk. Het moet niet zo zijn dat je dat stuk al net zo goed kent als de dirigent. Je bent namelijk de stem namens de geïnformeerde luisteraar. Dat een dirigent het niet eens is met je oordeel over de nieuwe compositie, geldt dus eigenlijk niet. Een stuk wordt nu eenmaal maar een keer in die zaal uitgevoerd, dus het publiek moet er meteen iets van vinden.

Een onvoorbereide recensie is net zo goed geldig. Geïnformeerd zijn helpt wel, maar het moet niet zo zijn dat je een totale specialist bent. Oud-redacteur van NRC Handelsblad Kasper Jansen zei ook al eens: Een recensie is niet een open brief aan de maker, maar je bent onderdeel van het kunstdebat met de lezers, die heb je als eerste in je achterhoofd.’

Heb je weleens geen mening? Moet je weleens kunstgrepen uithalen om tot een oordeel te komen?
‘Dat heb ik soms aan het begin van een concert. Dan sta ik er neutraal in en zegt het me weinig. Toch heb je na afloop altijd een mening erover. Als iets middle of the road was, is dat in feite ook een mening. Het is onmogelijk om honderd procent objectief te blijven en dat is ook wel zo leuk. Het is het klassieke muziekgenre, dat heeft al zo’n rijkdom aan klank en informatie, dat laat je nooit onbewogen.’

Heb je achteraf weleens spijt van een recensie, of kan je mening achteraf veranderen?
‘Dat gebeurt weleens. Je moet snel leveren, de volgende ochtend al. Dus het kan gebeuren dat je het terugleest en dan ziet dat dingen anders overkomen dan je eigenlijk bedacht had. Dat je zaken niet genuanceerd genoeg hebt opgeschreven, of dat het negatiever lijkt dan je bedoelde. Dat je mening verandert, kan ook. Dat je het een jaar later terugleest en denkt: dat klopt niet meer.’

Zouden we jou weleens kunnen verwijten: Floris had zijn dag niet?
‘Ja, absoluut. Dat overkomt me soms. Dat ik achter mijn laptop zit en al moeite heb met de eerste zin. Dan wordt het een worsteling. Dan lees ik het terug en denk ik: ‘Wie wil dit nou lezen.’ Dan spreekt er niet een duidelijk oordeel uit, of zitten er tegenstrijdigheden in. Dat zijn de minder glorieuze momenten.’

Kun je een voorbeeld noemen van een voor jou gedenkwaardig concert? Waarom was dit gedenkwaardig?
‘Meerdere eigenlijk. Ik moest meteen denken aan de Achtste symfonie van Bruckner door Bernard Haitink bij het Koninklijk Concertgebouworkest, waarbij hij bleef graven in de muziek: dat was zo fantastisch. Dit concert heb ik zelf niet gerecenseerd trouwens. Als je zelf recenseert is het nadeel dat je er wel bij moet blijven. Je wordt soms zo overrompeld en ingepakt. Neem bijvoorbeeld Poulencs Dialogues des Carmélites: de onthoofdingen op einde, dat is zo gruwelijk, dan kun je aan niets anders denken en dan laat je je pen vallen. Dat is de kracht van muziek. Dan vergeet je dat je er zit als recensent.’

Je staat echt achter je vak.
‘Ja, het is toch wel een belangrijk vak. De Telegraaf heeft geen muziekrecensent meer. Wat je op een gegeven moment krijgt is dat de cultuur van klassieke muziek zich alleen nog maar in de zaal zelf afspeelt en daarbuiten alleen in gemarkete vorm in de media terechtkomt. Een recensie scherpt hoe dan ook je eigen mening en het stimuleert het debat.’

Floris Don is muziekrecensent bij NRC Handelsblad, programmeur bij Radio 4 en tevens artistiek coördinator en adviseur bij het Gergiev Festival en het Rotterdams Philharmonisch Orkest.

Foto concertgebouw: amsfrank via Compfight cc

Mimy Jadoenathmisier
Mimy Jadoenathmisier is musicologe en impresario voor klassieke musici (Nachtmusik.nl). Eerder schreef ze teksten met een muzikale inslag voor o.a. Cleeft.nl en DeFusie.net en werkte ze bij de programmering van Het Concertgebouw. Ze gelooft in de kracht van het interdisciplinaire en haalt inspiratie uit filosofie, kunst, cultuur en natuurlijk muziek.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *