Luisterboek: Govert Jan Bach over de Matthäus Passion

Toen ik het begin 2014 verschenen luisterboek in handen kreeg van Govert Jan Bach over de Matthäus Passion van zijn illustere Duitse naamgenoot Johann Sebastian Bach, was het met enige scepsis dat ik eraan begon. Er is – naar mijn mening – over dit ontzagwekkende werk zoveel geschreven en gezegd, dat je wel van goeden huize moet komen om daar nog weer wat nieuws aan toe te voegen. De schrijver/spreker is daarin echter – vind ik – glansrijk geslaagd!

De pastoraal psycholoog drs. Govert Jan Bach werkte in de GGZ (Valeriuskliniek in Amsterdam) waar hij steeds vaker muziek inzette als therapie: “van Mozart tot André Hazes, maar ook veel Bach en vooral de Matthäus Passion, vaak op verzoek van patiënten.”

Hij houdt inleidingen op Bachs muziek en is programmamaker van het programma “Geen dag zonder Bach”, dat gepresenteerd wordt door Joop van Zijl en dagelijks te horen is op de concertzender. Ook organiseerde hij een aantal prominente symposia over Bach.

Zelf is hij vanaf zijn 7e jaar bekend met de muziek van de Matthäus Passion en hij zingt nu jaarlijks mee aan een meezing-Matthäus. De familie-verwantschap met Johann Sebastian Bach beperkt zich tot een gedeelde verre voorvader. 

Het luisterboek bevat vier cd’s waarop, na een inleiding door radio- en tvpresentator Joop van Zijl, door Govert Jan Bach in twaalf hoofdstukken de Matthäus Passion van diverse kanten wordt belicht. Met behulp van fragmenten schetst hij een duidelijk en veelomvattend beeld van de voorgeschiedenis en het ontstaan van de MP, de biografie van Johann Sebastian Bach en de impact daarvan op diens muziek, de opbouw van het immense werk, de door Bach gebruikte muzikale technieken, de invloed van de Middeleeuwse mystiek.

Ook wordt uitgebreid ingegaan op het doel en de werking van de MP en de ontvangst door het publiek van de eerste uitvoeringen tot nu toe.  In de laatste twee hoofdstukken gaat het over de verschillende uitvoeringspraktijken en noemt de auteur een aantal redenen waarom de MP in Nederland is geworden tot wat hij noemt een ‘Cultuurmonument’. 

De structuur van het boek, de indeling in 12 hoofdstukken, is helder en overzichtelijk. Geschiedenis, vorm, inhoud, uitvoeringspraktijk in binnen- en buitenland, traditie… naar mijn idee komt alles wel aan bod. Dit luisterboek is daarom interessant voor zowel de gedegen kenner van de Matthäus Passion als voor de onervaren luisteraar. 

Het boek heeft een compacte vormgeving, met een stevig kaft, waarop een afbeelding van het schilderij ‘the taking of Christ’ van Caravaggio. (1602) Toepasselijk omdat het een voorbeeld is uit de schilderkunst van hetgeen Bach doet in zijn muziek: het toegankelijk, aanschouwelijk en herkenbaar maken van een emotionele gebeurtenis. 

Het papieren gedeelte bestaat uit een korte tekstuele weergave van elk hoofdstuk, gevolgd door een biografie van de inleider (Joop van Zijl) en de auteur (GJ Bach) met foto. 

Het geheel wordt gecompleteerd door

een muziekverantwoording per hoofdstuk (gebruikte fragment + cd weergave)
een verklarende woordenlijst
een literatuurlijst  
een tracklist voor elk van de 4 cd’s, en tot slot
een colofon.

Enig minpuntje is de bevestiging van de cd’s aan de binnenzijde van de kaft voor en achter. Die laat te wensen over, waardoor – althans in mijn exemplaar – de cd’s er voortdurend uit glijden. Verder echter niets dan lof!

Nelleke Schiphorst

Luisterboek met 4 cd’s, met een voorwoord van Joop van Zijl
2014, GJ Bach en Uitgeverij Rubinstein BV, Amsterdam.
Vormgeving: Villa Grafica, Diemen
ISBN 9789047615958
Totale tijdsduur cd’s: ruim 4 uur
Prijs € 24,95

Foto: Standbeeld van Bach in Leipzig, Staka/Wikimedia Commons

Nelleke Schiphorst
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *