Leren luisteren als je wordt Aangesproken

Lia van Aalsum was te gast bij het Zinweb Café van 15 april. De centrale vraag van de avond: Hoe kun je spiritualiteit in het onderwijs brengen? Zij heeft zich met deze vraag bezig gehouden en het gaat haar er daarbij om hoe zij de leraren zelf dit in het onderwijs kan laten brengen. Onderwijs voor de onderwijzers, met spiritualiteit op het oog, dat wil zij ontwikkelen.

Niet alleen maar leuk

Wat is het belang van spiritualiteit? Van Aalsum legt dit uit, aan de hand van haar boek Kijken naar Spiritualiteit om te Leren. Het doel van het boek, zo vertelt zij, is dat je “je oog oefent voor het fenomeen spiritualiteit.” Het gaat er dan om goed te leren kijken, reflecteren, maar ook spiritualiteit bij jezelf te kunnen herkennen. Vragen als “begrijp ik het zelf? Komt het bij mij binnen” staan dan centraal.

Dit is belangrijk “met het oog op handelen, uiteindelijk, en leven,” geeft Van Aalsum te kennen. Het kent zo enige ernst, waar het op onderwijs, werk en samenleving slaat. Het is daarmee meer dan “zomaar een leuk hobbyisme.” Ze voegt hieraan toe dat het ook niet om het zelf gaat op een narcistisch manier, maar dat “solide spiritualiteit altijd in relatie tot het geheel is.” Dat betekent dus ook dat spiritualiteit altijd alleen maar leuk is.

Spannende dynamiek

Om tot een concrete definitie te komen, wordt er een rondje langs de aanwezigen gemaakt. Wat verstaan zij onder spiritualiteit? Er komen veel opvattingen op tafel, zeer uiteenlopend, zelfs soms innerlijk tegenstrijdig. De veelzijdigheid en tegenstrijdigheid hoort er misschien ook wel bij. Ze vertrekt vanaf een standpunt dat is gepresenteerd, om vanaf dat punt boven de stof te gaan staan: 

“[Spiritualiteit] is in zekere zin eenvoudig, en toch niet, want het is een proces. Het gaat in zekere zin ook een beetje in tegen je natuur, en toch heeft het te maken met worden wie je bent. Maar alleen al dat soort dingen je realiseren, dat het gaat om spannende dynamiek, paradoxen in zekere zin, alleen al je dat realiseren is denk ik een hele goede sleutel om mee te nemen.”

Aanspreken met een hoofdletter

Van Aalsum betrekt zelf in haar op het onderwijs gerichte spiritualiteit wel “God” of “de goddelijke werkelijkheid” bij het verhaal. Ze legt verder uit: “Wat ik probeer is spiritualiteit onder de aandacht te brengen in relatie tot de religieuze dimensie van het leven. Dus leren – dan krijg je woorden als ‘leren’ – de heiligheid van het leven te eerbiedigen. De geestelijke groei van de mens, wording, of je wezenlijk bent, daar hoort bij geestelijke groei voor mij. Dus worden wie je wezenlijk bent in relatie tot die goddelijke Ander, of Bron, of dragende Kracht, maar wel als een persoonlijk aansprekende kracht.”

Het begrip aanspraak wordt ook verder uitgewerkt. Zo stelt Van Aalsum dat je “in je leven op allerlei manieren wordt Aangesproken met een hoofdletter. Dat brengt je bij een andere kwaliteit van het leven, bij een andere laag.” Ze geeft het voorbeeld van God die sprak tot Abraham. “Daar Spreekt iemand, met een hoofdletter” zo stelt ze.

Het is hier dat Van Aalsum ook terug grijpt op het idee dat spiritualiteit niet alleen maar iets leuks of vrijblijvends zou moeten zijn: “Spiritualiteit is niet een neutraal iets, ietsisme, wat er ook nog is, [voorgesteld als] ‘er is meer tussen hemel en aarde.’ Nee, vanuit de spirituele tradities meen ik te kunnen zeggen: ‘Ieder mens wordt op de een of andere manier persoonlijk aangesproken.” Waar wordt je dan precies op aangesproken? Op je bestemming, volgens Van Aalsum.

Een antenne ontwikkelen

Hoe hangt dit nou samen met onderwijs? In onderwijs leer je weliswaar vaardigheden, maar je werkt ook aan de leerling “als mens.” Het is van belang leerlingen hun plaats in het leven te laten vinden. Vanuit spiritualiteit kan er in die persoonswording het besef gebracht worden: “Persoonswording, wat is dat nou eigenlijk wezenlijk? Waar gaat het nou echt om in het leven? Is het maar wat ik graag wil en wat ik allemaal kan, of is er misschien ook nog zoiets als, ja, ‘waartoe ben ik bestemd?’”

Bestemming moet hier niet al te Calvinistisch worden opgevat wellicht, in de zin van voorbestemd zijn. Van Aalsum nuanceert: “Je kunt wel een soort antenne ontwikkelen voor: ‘welke kant moet het op met mij?’ en dat is wat anders dan zeggen: ‘wat wil ik graag?’” Spiritualiteit is op deze manier ook wel degelijk confronterend.

Spanning en christelijke cultuur

Van Aalsum merkt op dat er een kloof is tussen gelovigen en ongelovigen. Sommigen voelen zich “haast erin geluist” als ze erachter komen dat Van Aalsum het eigenlijk over God heeft in haar denken. Anderen, meer uitgesproken gelovigen, stellen haar juist de vraag: “Waarom zeg je niet gewoon dat het over God gaat?” Dit is de spanning waar Van Aalsum naar eigen zeggen in gaat staan: “Ik probeer juist dat lastige gebied van leven met God (ik noem het maar even God, of goddelijke werkelijkheid), je laten aanspreken en dus ook gehoorzamen, dat lastige gebied probeer ik open te leggen.”

Dit deed zij in een boek dat eerder is uitgekomen. In haar tweede boek legt ze nadrukkelijker de relatie met de christelijke traditie: “Iedereen die nog iets heeft met christelijke cultuur, ja, ik vind dat wij mogen leren om daar weer wat vrijer over te spreken, maar op een goede manier. Hoe doe je dat dan? Ik hoop dat dit boek helpt.

Foto: Lia van Aalsum aan het spreken tijdens het Zinweb Café, gehouden in Boekhandel Kirchner.

Bekijk ook het boek van Lia van Aalsum, Kijken naar Spiritualiteit om te Leren.

Lucas van Heerikhuizen
Lucas van Heerikhuizen is afgestudeerd als master in de godsdienstwetenschappen. Momenteel is hij werkzaam als webdeveloper en WordPress docent. Tevens is hij actief als redacteur voor Zinweb.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *