Lady Gaga als theoloog

Lady Gaga is een bizar succesvolle zangeres. En een fashion-icoon. Groot was mijn verbazing toen ze zich ook nog eens ontpopte als theologe. Deze editie van Zin&songwriter gaat over Lady Gaga’s theologische ideeën in haar gay anthem Born This Way.


See video

Lady Gaga is het meest irritante fenomeen dat de popcultuur overkomen is sinds Britney Spears (en die had tenminste nog één leuk liedje). Sommige mensen zullen als tegenwerping aanvoeren dat haar liedjes wel catchy zijn, maar bij irritante muziek is het des te irritanter als het in je hoofd blijft rondspoken.

Het moet gezegd: net als bijvoorbeeld Madonna heeft Lady Gaga wel pretenties (Britney Spears heeft nooit meer willen zijn dan de good en later bad girl next door). Een jurk van vlees kun je een gewaagd statement noemen (mogelijk zelfs met kritische doch onbegrijpelijke lading). Het is in elk geval smerig. Een tatoeage met een citaat van Rainer Maria Rilke zie ik Britney ook nog niet zo snel doen (Gaga noemt Rilke haar favoriete schrijver).

Ook het Manifest van het MoederMonster, dat ze aan het begin van de videoclip van Born This Way reciteert, staat bol van de pretenties. De tekst vertelt een soort scheppingsmythe van een nieuw ras binnen de mensheid, dat geen (voor)oordelen kent en grenzeloze vrijheid heeft. Het ras komt voort uit het MoederMonster, die ook het kwaad voortbrengt. Gaga noemt haar fans vaak Little Monsters, een tekst die ze op haar arm getatoeëerd heeft).

Dat Lady Gaga zich ook roert als theoloog was voor mij niettemin een verrassing. Toen ik hoorde dat haar nieuwe single (in 2011) Born This Way heette, dacht ik eerst aan een cover van het klassieke gay-disco-anthem dat in 1977 een hit was (zijn enige) van Motownartiest Carl Bean. De boodschap van beide nummers is vrijwel identiek, toch is de hit van Lady Gaga een nieuw geschreven nummer. (Volgende week meer over die andere Born This Way)

De theologische referenties beginnen al in de intro. It doesn’t matter if you love him or capital H-I-M. Ik weet niet helemaal wat ze bedoelt met H-I-M, maar het zou zomaar over God kunnen gaan (volgens de traditie schrijf je in elk geval de eerste letter met een hoofdletter). Just put your paws up because you were born this way, baby. Als het om geloof gaat is dat een interessante constatering. De meeste gelovigen worden weliswaar niet gelovig geboren (althans, dat valt niet te controleren), maar wel van jongs af aan in een geloof opgevoed. Kunnen zij er wat aan doen dat ze een probleem met homo’s hebben?

My mama told me when I was young
We are all born superstars

Zo begint het eerste couplet. Ik moet denken aan een dichtregel van de Poolse dichter Czeslaw Milosz: We forget that we are all children of the King. Misschien lijkt het of ik er wat al te veel religieus in lees. Maar de moeder gaat verder:

“There’s nothing wrong with loving who you are”
She said, “‘Cause He made you perfect, babe”

Opnieuw een theologische duiding van de eigen identiteit, die voortgezet wordt in het refrein:

I’m beautiful in my way
‘Cause God makes no mistakes
I’m on the right track, baby
I was born this way

Nu valt er theologisch en filosofisch wel het één en ander af te dingen op deze redenatie. Is iemand welbewust geschapen als homo? Is bijvoorbeeld ADHD of linkshandigheid dan ook een keuze van God? Of een schizofrene aanleg? Of begrijp ik het nu verkeerd? Mag je je aard accepteren omdat je een schepping van God bent, ongeacht de vraag hoe bewust God je configuratie bepaald heeft?

Ook wetenschappelijk kan je de feitelijkheid van Lady Gaga’s bewering betwijfelen. Hoe kun je weten of je geaardheid (of je sekse) aangeboren is? Geaardheid en gender openbaren zich niet direct na de geboorte, dus kunnen we de invloed van nurture onmogelijk uitsluiten. Bovendien is het de vraag of het wel relevant is voor de vraag of je ongegeneerd jezelf mag zijn als homo of je zo geboren bent of zo geworden bent. Waar het om gaat is dat het niet een vrije keuze is om homo te zijn (zoals sommige mensen anno 2012 nog steeds beweren).

Lady Gaga wil vervolgens benadrukken dat haar verhaal ook opgaat voor travo’s en transen:

Don’t be a drag ‒ just be a queen

In het tweede couplet gaat Lady Gaga verder in op haar geloof:

Give yourself prudence
And love your friends
Subway kid, rejoice your truth
In the religion of the insecure
I must be myself, respect my youth

Een mooie term, de religie van de onzekeren. Daar zou ik wel bij willen horen. Verheug je in je waarheid, het is een zinssnede die bijbelse associaties oproept.

A different lover is not a sin
Believe capital H-I-M (Hey hey hey)
I love my life I love this record and
Mi amore vole fe yah

Nou wordt het echt interessant. Is een andere geliefde een geliefde die anders is dan de norm voorschrijft? Of wil Gaga ook een traditionele zonde schrappen en pleit ze voor polyamorie? Doet ze vervolgens een oproep om in God te geloven (die overigens zijn oude vertrouwde gender heeft, ze is blijkbaar niet beïnvloedt door de feministische theologie maar alleen door de flikkertheologie (term heb ik niet zelf verzonnen, maar is een geuzennaam))? Of plaatst ze de ander in erotische zin op een metafysisch voetstuk door die hoofdletters?

De laatste zin is zo mogelijk nog raadselachtiger. Mi amore vole fe yah. Dit schijnt een oud-Italiaans gezegd te zijn dat iets betekent als: Liefde heeft geloof nodig. Blijkbaar is liefde (en lust?) op zichzelf niet genoeg Wat ontbreekt dan nog? Overtuiging wellicht? Wereldwijd doen een heleboel mannen die het met mannen doen en vrouwen die het met vrouwen doen, dat in verborgenheid. Jezelf bestempelen als gay is eerder de uitzondering dan de norm, ook in de geschiedenis. De stelling dat liefde niet zonder geloof kan zou ook kunnen verwijzen naar een uitspraak van de apostel Paulus (overigens een nogal onverwachte bron om je in een pleidooi voor homoseksualiteit op te baseren): Ons resten geloof, hoop en liefde, deze drie, maar de grootste daarvan is de liefde.

Als we toch bezig zijn met emancipatie, kunnen we de gehandicapten, de mensen in schuldsanering, de verschillende rassen en nationaliteiten en de gepesten er ook wel bij nemen, moet de Lady gedacht hebben:

Don’t be a drag, just be a queen
Whether you’re broke or evergreen
You’re black, white, beige, chola descent
You’re Lebanese, you’re orient
Whether life’s disabilities
Left you outcast, bullied, or teased
Rejoice and love yourself today
‘cause baby you were born this way

En vervolgens natuurlijk de LBGT’s waar het om begonnen was:

No matter gay, straight, or bi,
Lesbian, transgendered life,
I’m on the right track baby,
I was born to survive.
No matter black, white or beige
Chola or orient made,
I’m on the right track baby,
I was born to be brave.

Aan het slot van haar hit doet Lady Gaga ook nog een biologische duit in het zakje, door te stellen dat geaardheid geen genetische grond heeft (maar niettemin aangeboren is, hopelijk gaat ze in een volgende hit verder in op de ontwikkeling van de foetus nadat het DNA vastligt).

Same DNA, but born this way.

Ik vind het iets moois en hoopgevends hebben dat Lady Gaga zich als moeder van alle kleine monsters opwerpt als beschermheilige van de outcasts en de verschoppelingen. Het is wel de vraag of haar commerciële gerichtheid die boodschap niet ondermijnt. Bovendien is zelf niet zo’n outcast, maar een bizar succesvolle ster.

In de volgende editie van Zin&songwriter schrijf ik over die andere Born This Way, van Carl Bean, die ook al vol theologische redeneringen zit.

Ruben Altena
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *