Kunst: Strijd

Hoe ver gaat artistieke vrijheid? Hoe ver gaat de macht van de commercie? Hoe ver gaat de macht van de opdrachtgever? Het afgelopen jaar stond in het teken van een bizarre strijd in de kunstwereld. De strijd tussen een kunstenaar en een kunstverzamelaar. De rechter deed uitspraak, maar daarmee is de zaak niet afgerond. Dat is zeker. Door Kalle Brüsewitz.

Indrukwekkend

In 2013 ondertekent de Deens-Vietnamese kunstenaar Danh Vo een contract met kunstverzamelaar Bert Kreuk. Kreuk mag zijn verzameling laten zien in het Haags Gemeentemuseum en Kreuk wil een werk van de kunstenaar tentoonstellen in één zaal. Kreuk en Vo komen een ‘indrukwekkend’ werk overeen ter waarde van €350.000. Kreuk heeft een zaalvullend werk voor ogen, zoals Vo vaker maakt. Het contract zegt alleen ‘indrukwekkend’. Wat is ‘indrukwekkend’? Die vraag wordt relevant als de deadline nadert en Vo een werk ter grote van een verhuisdoos aanlevert. Kreuk is woedend en gaat er niet mee akkoord. Wat is ‘indrukwekkend’?

Rechter

Vo gooit het op artistieke vrijheid en wenst niet de dansen naar de pijpen van een opdrachtgever. Kreuk gooit het vooral op een kunstenaar die aan bekendheid wint en daardoor zijn prijs omhoog probeert te krijgen. Kreuk daagt Vo voor de rechter. De rechter doet uitspraak en Vo wordt verplicht alsnog een ‘indrukwekkend’ werk te maken. Een hele bijzondere uitspraak. Niet eerder werd een strijd tussen een kunstenaar en zijn opdrachtgever voor een rechter uitgevochten. En de strijd was en is nog niet klaar.

Shove it up your ass!

Vo begint aan een nieuw werk en komt met een hele grote installatie met een tekst uit de film The excorsist: ‘Shove it up your ass, you faggot!’ Kreuk is hier niet van gediend en ziet het als een provocatie, een reactie op de strijd tussen hen beiden. Is de opdrachtgever de baas over de kunst die de kunstenaar maakt? Dat is de belangrijkste vraag in deze discussie. In de deal staat duidelijk dat Vo alle vrijheid heeft om te maken wat hij wil, maar het blijft een lastige situatie. Van kunstenaars wordt verwacht dat ze artiest en ondernemer tegelijkertijd zijn. Kunst is leuk, maar er moet ook gegeten worden. Steeds meer is dat opnieuw de manier waarop met kunst omgegaan moet worden. net als vroeger, toen schilderijen alleen tot stand kwamen door opdrachtgevers en die dus bepaalden wat er gemaakt werd.

Noord-Korea

Een opdrachtgever die betaald heeft tot op zekere hoogte wat te zeggen over het werk wat hij koopt, maar als je de artistieke vrijheid van de kunstenaar in het contract laat zetten kun je later niet miepen als je het werk niet mooi vind. Wel weet hij dat hij iets koopt van Vo, de kunstenaar die hij kent en waardeert om het werk dat hij maakt. Dan moet hij ook vertrouwen in dat wat Vo in deze specifieke situatie maakt. Ik geloof heilig in het feit dat kunst puur gebaseerd is op het principe van schoonheid, smaak en naam. Vo is de kunstenaar die je wil verbinden aan jouw tentoonstelling en jouw kunstverzameling. Dat is waar je voor tekent. Niet voor dat ene likje verf wat je niet bevalt. Het is geen Noord-Korea.

In de basis is het niet gek dat je enig inzicht hebt in wat je koopt. Het is ook heel gek als je bij een door jouw gekozen bakker betaald voor een brood en je krijgt een krentenbol met chocolade en een vulling van kipfilet. Tenzij je van te voren met de bakker overeen gekomen bent dat hij volledig vrij is in het soort brood dat hij maakt. Dan kan je achteraf niet zeggen dat je geen kipfilet lust. Op deze manier mag Kreuk als opdrachtgever best eisen dat het werk wat hij koopt hem ook aanstaat, maar dan moet hij geen deal sluiten met een kunstenaar die expliciet vraagt om artistieke vrijheid. Kortom: Vo heeft gelijk.

Gemeentemuseum

De rol van het museum is onduidelijk. Er is niet echt een standpunt van het Museum bekend, behalve dat ze – net als Kreuk – niet blij waren dat ze een hele zaal vrij hielden en Vo aankwam met een verhuisdoos. Maar dat is meer een kwestie van planning dan een expliciet standpunt in de discussie aangaande artistieke vrijheid versus commercie. Interessant is dat er een aantal kunstenaars op dit moment het gemeentemuseum boycotten vanwege deze kwestie. Dit maakt het geheel nog interessanter. Kunstenaars als één groep en verzamelaars en musea als één groep. Ze staan tegenover elkaar. Maar waarom staat het museum aan de kant van de verzamelaar, de commerciële kant? Het museum zelf snapt er ook weinig van, maar waarschijnlijk is het een symbolische protestactie van de boycottende kunstenaars tegen vercommercialisering van de kunst en een steunbetuiging aan het adres van Vo. Ik hoop maar dat de kunstenaars niet meer weten dan ik en dat het museum inderdaad geen kant gekozen heeft. Niet dat ik daar over ga, maar een museum is er niet om in deze discussie kant te kiezen. Een museum is natuurlijk een commercieel bedrijf met een doel om kunst tentoon te stellen. Daarin mogen ze keuzes maken, op basis van artistieke criteria, maar niet de keuze die de kunstenaar dwingt om bepaald werk te maken.

Het verhaal wordt vervolgd, daar ben ik zeker van. Maar de kunstwereld staat weer op scherp.

Lees meer over de strijd tussen Kreuk en Vo hier en hier.

Photo Credit: Danh Vo – Let There Be Truth via NYTimes en Gemeentemuseum Den Haag.

Kalle Brüsewitz
Kalle Brüsewitz (soulchecker.nl) is afgestudeerd in de theaterwetenschappen en kunsteducatie en is werkzaam als freelancer op het gebied van journalistiek en kunsteducatie. Hij noemt zich SoulChecker en zoekt naar dat waar mensen zich geraakt door voelen; in kunst, politiek en religie. Ook werkt hij als coördinator in een Aanloopcentrum voor iedereen die behoefte heeft aan koffie en een praatje.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *