Kunnen we nog wel boeken lezen?

Onlangs las ik een boek. Eén van de auteurs kende ik nog niet. Wat was mijn eerste instinctieve reactie? “Eens kijken of er filmpjes van hem op YouTube staan.”

Charismatisch theoloog

Om het in dit geval concreet te maken: het ging om Cornel West. Er zijn erg veel video’s van hem op YouTube. Hij meet zich met namen als Judith Butler en Slavoj Žižek, waar hij ook mee in gesprek gaat. Het is een zeer bevlogen en charismatisch figuur, die met een haast evangelisch theologisch vuur spreekt. Het is ook – misschien wel daarom – een gevierde mediapersoonlijkheid. Vaak zit hij aan tafel bij Bill Maher en Craig Ferguson. Hij heeft zelfs in films uit de Matrix series een rol gespeeld. Het is misschien geen acteur, maar dan toch op z’n minst een gedreven performer.

Zie bijvoorbeeld deze video om een indruk te krijgen:

Media zijn niet meer geïsoleerd

Na al die video’s van hem te hebben gezien, is het moeilijk om zijn woorden neutraal te lezen. Je hoort zijn stem, zijn intonatie, doorklinken terwijl je zijn woorden tot je neemt. Er is geen ontkomen aan. Dit is eigenlijk iets nieuws. Media kenden eigenlijk altijd wel gescheiden werelden tot voor kort. Soms zag je een schrijver op televisie, maar dat was dan per toeval. Er was namelijk niet zo heel veel televisie, dus het ging nog om toevalstreffers. De televisie had uiteraard wel macht, waar iemand die op TV is daarna misschien beter boeken verkoopt. Maar het omgekeerde was niet echt denkbaar. Het idee dat je voordat je een boek gaat lezen eerst maar eens gaat wachten tot de schrijver er van op televisie verschijnt is absurd, omdat je in het televisieaanbod uiteindelijk geen keuze kan maken. Je bent overgeleverd aan de keuze van anderen. De twee werelden van de media boek en televisie waren zo nog wel relatief gescheiden.

Het begon natuurlijk al een beetje te veranderen door Wikipedia. Dat maakt het mogelijk om heel erg vlug iets te weten te komen over een auteur. Misschien was dit soort informatieverrijking bij films nog wel het meest tastbaar. Het werd een nieuw ritueel om voordat je naar de film ging eens te kijken op IMDb wat je allemaal over de regisseur en de acteurs te weten kon komen (“Hey, weet je dat hij ook in die en die film speelt?”). Feitjesgraven zullen we het maar noemen. Dat kan natuurlijk ook bij auteurs van boeken. Je gaat eens kijken op Wikipedia wat je allemaal over een auteur kunt vinden, voordat je er een boek van koopt. Het internet bemiddelt en je zou zelfs kunnen zeggen bemoeit zich er mee.

Advent van de charismatische auteurs

Inmiddels is video op internet wel een feit. Het is snel en toegankelijk. YouTube is een zoekmachine geworden naast een databank aan video’s. Iets opzoeken op een computer is bovendien geen ritueel meer. Er is altijd wel een computer in de buurt. Smartphone, tablet, etc. Je zit op de bank en leest iets over een boek, en op dat moment zelf kun je op YouTube zoeken naar een video. Dat geeft een raar effect. Het is één ding om wat feiten te verzamelen over een auteur. Het is heel iets anders om die auteur te zien praten en handelen. Het wordt steeds meer een natuurlijke neiging om er naar op zoek te gaan. Tegelijkertijd beïnvloedt het dus de manier waarop je het werk van een auteur leest. Je krijgt die stem niet meer uit je kop. Kun je nog wel zomaar een boek lezen, wordt dan de vraag. Zijn media inmiddels zo erg verweven geraakt dat je niet meer een afzonderlijk medium kunt beleven?

Het kent wel een beetje een probleem. Cornel West is in een video te zien naast Judith Butler. Butler heeft zeker wel een eigen stijl. Maar ze wordt toch wel van het toneel geblazen door West die er flink op los zwaait met zijn armen, en alle kanten op danst met zijn stem. Het steekt schril af naar de ingetogen, contemplatieve manier van presenteren die Butler kenmerkt. Kan dit er in de toekomst toe leiden dat de meest charismatische auteurs er alleen nog maar met de buit vandoor gaan? Televisie zorgde er wel voor dat bepaalde auteurs al een voorkeur kregen, maar er was toch nog wel een klein beetje een gesloten kring van critici, intellectuelen en connaisseurs die ook voor de minder flamboyante auteurs een kanaal voor exposure boden. Wordt dit kanaal nu door YouTube overbodig, waardoor de Butlers van morgen het zwaar krijgen? Zal het vernietigende oordeel binnenkort luiden”goeie besprekingen hoor, maar ik kan nieteens een YouTube filmpje vinden!”?

Optreden samen met Judith Butler:

Afbeelding: Wikicommons

Lucas van Heerikhuizen
Lucas van Heerikhuizen is afgestudeerd als master in de godsdienstwetenschappen. Momenteel is hij werkzaam als webdeveloper en WordPress docent. Tevens is hij actief als redacteur voor Zinweb.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *