Kuddedieren

Overweging
Mensen kunnen tot wanhoop vervallen. De bedoeling van godsdienst op zijn best is om dit te voorkomen. Hoe? Een religieuze traditie vertelt ons dat er echt meer in het leven zit dan wij kunnen zien met onze ogen. Deze onzichtbare wereld heeft te maken met woorden als licht, geweten, geest, vrede, God.

Het zijn zaken die we allemaal niet zien, maar toch gaan we er in een gelovige wereld vanuit dat de verbinding met deze werkelijkheid ons in staat stelt om het uit te houden in periode’s waarin het leven ons brengt in gebieden waar we liever niet willen zijn.  In de kerk spreken we hierover.  En als we hierover praten gebruiken we vaak beelden. Beelden om de relatie tot gene zijde uit te drukken omdat het anders eigenlijk niet goed uit te leggen valt. De herder die zijn schapen voert naar grazige weiden, is zo’n beeld. Het oude beeld van de herder vindt zijn historische oorsprong in de bijbelse bedoeïnencultuur van het middenoosten. Het  beeld werd in de wereld van de bijbel toegepast op diegenen van wie men hulp en leiding verwachtte.

En zo werd God herder. De relatie tussen hemel en aarde die het beeld van de herder oproept, werd bezongen in een psalm van koning David. Hij werd letterlijk achter de schapen vandaan gehaald om koning te worden over het volk Israel. David zong: De Heer is mijn herder. Maar het beeld van God als herder komt ook terug in het Nieuwe Testament bijvoorbeeld in het Evangelie van Johannes. De situatie is hier wat bedreigender dan bij Davids Psalm: want er loeren dieven en bandieten die de schapen kunnen slachten. De evangelist Johannes hoorde bij de eerste christenen die zichzelf moesten zien te handhaven in een vijandige wereld: ze mochten niet in de Synagoge komen; de Romeinse overheid vervolgde hen bij tijd en wijle en de  intellectuele elite betichtte het christendom van nieuwlichterij.

Hoe groter de weerstand van buiten, hoe massiever de stellingname van de ideologen van het vroegste christendom: houd vol want jullie zijn de weg en de waarheid. In computertermen kun je zeggen: Johannes knipte het beeld van de herder uit oudere teksten en vervolgens plakte hij het  in zijn evangelie. De herder van Johannes voert de schapen naar een compromisloze overtuiging. Alleen het geloof in Jezus beschermt zoals een herder dat doet. Waarbij de dubbele bodem van het verhaaltje natuurlijk wel is dat Jezus alle rollen in het verhaal kan vervullen: het lam dat geslacht wordt en de herder die beschermt. Wat kunnen wij in onze tijd nog met het beeld van de herder in een land waar de enige professionele herder het moet hebben van de natuurbescherming? Wie is graag een schaap? En zitten we nog wel te wachten op een herder die ons in de gaten houdt?

Aan ons de schone taak om de waarde van godsdienstige beelden te ontdekken en  te herinterpreteren in relatie tot onze tijd en onze wanhoop. Ook al is dat laatste niet meer vanzelfsprekend. Veel mensen zijn niet bereid om het beeld van de herder in een uurtje op zondag nog eens te overwegen. Voor veel mensen hebben religieuze beelden afgedaan.  Zij verwerpen de godsdienst als een bron van problemen in onze wereld. Godsdienst is bij uitstek geen herder maar een dief of een bandiet. Religieuze beelden zijn onzekere beelden geworden. Toch hoeft het beeld van de herder nog niet op stal gezet te worden wat mij betreft. De herder en de kudde gaan over verbinding, over bij elkaar blijven en bescherming. En dat is een gegeven dat niet valt uit te wissen. Al is de kudde anno nu ingeruild voor het individu en is geestelijk leiderschap in onze samenleving een zaak geworden van bonussen en dikke ego’s die roepen dat in andere landen herders het ook niet voor minder doen.

Toch is daarmee niet het laatste woord gezegd:  Want het individu beweegt zich weer in de richting van een kudde.  Op nieuwe manieren zoeken we elkaar weer op: tv, computer, sociale media, de mobiele telefoon en zelfs een sms-service zorgen voor talloze onzichtbare lijntjes waardoor we niet alleen met elkaar verbonden zijn maar ook met elkaar contact kunnen houden. En nieuwe herders zijn in aantocht: in landen rond de woestijn laat de facebook kudde zich niet langer kooien. Maar ook dichterbij zie ik dwars door alle verruwing en zelfverrijking heen ook nieuwe herders en andere inspiratie. Die ontwikkelingen gun ik alle tijd van de wereld. For the time being blijft de Heer nog even mijn herder.

Tom Mikkers, Algemeen secretaris Remonstrantse Broederschap

Bron: Adrem mei 2011

Tom Mikkers
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *