Kleur

Martin Šimek – je bent dol op hem of je moet niets van hem hebben. Bij mij kan de Tsjechische Nederlander met zijn onverwoestbare accent wel een potje breken.

Hij was te gast op televisie tijdens een woelige dag van de opstand in Egypte. Hij beschreef in bewoordingen die mij raakten, zijn gevoelens toen hij deel uitmaakte van de Praagse Lente. Hij was toen, in 1968, bijna twintig en ervoer de hectiek van die dagen aan den lijve.
Vrijheid, zei hij nu, dat was iets onvoorstelbaars. Alles wat toen niet goed was, zou in één keer goed komen.
 “We hadden een volstrekt naieve voorstelling van vrijheid. Onze voorstelling van vrijheid was immers in onvrijheid geboren.” Šimek voegde er nog een fraaie observatie aan toe. Alles was zwartwit, zei hij. Ook de beelden van de Praagse opstand zijn in zwart-wit. “Daarna pas zou alles kleur worden.”

Ik moest denken aan de iconografie van de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog. Toen ik als jochie foto’s van de concentratiekampen zag, kon ik niet bevatte wat met de beelden bedoeld werd. Ik zag rare magere mensen, boog me over de fotobijschriften en proefde in mijn mond woorden als ‘uitgemergeld’, ‘executie’ en ‘gaskamer’.

Bij de tv-programma’s naar aanleiding van 20 jaar bevrijding – ik was tien – zag ik de eerste bewegende beelden, meestal filmopnamen van de bevrijders van de kampen. Ik heb er maanden niet van geslapen, want nu begreep ik wat er gebeurd was. En alles was gebeurd in zwart-wit. Jaren later pas zag ik de films die cameraman George Stevens had gemaakt van de bevrijding van Dachau door de Amerikanen, helemaal aan het eind van de oorlog.

Nu begreep ik er weer niets van, want het waren opnamen in kleur. Daar kon mijn beeldvorming van wat er in de oorlog was gebeurd niet aan wennen. Dit moest fictie zijn, Hollywood. De echte gebeurtenissen hadden in zwart-wit plaatsgevonden. Een even opvallende ervaring hadden de Duitse jongeren die op school en in de bioscoop platgewalst waren met gruwelbeelden, maar die pas echt onder de indruk begonnen te raken toen de tv-serie Holocaust de werkelijkheid inblikte tot matig theater en edelkitsch. Fictie, dat was pas werkelijkheid.

K. Schippers dichtte ooit: “Als je goed om je heen kijkt, zie je dat alles gekleurd is.” Dat is een waarheid, maar het is er maar één.

Willem van der Meiden is columnist voor het Opinieblad Volzin

Bron: Volzin 11-4

Willem van der Meiden
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *