Keuzes maken – Gattaca en Interstellar (deel 1)

Afgelopen week keek Lucas van Heerikhuizen de film Gattaca (1997). Een samenleving gebaseerd op cijfers en orde wordt erin aan de kaak gesteld (artikel). In de bioscopen draait momenteel een andere space-film die ongekend populair is bij het grote publiek: Interstellar (2014). Tijd voor een kruisvergelijking, tussen films én tijdsbeelden. Door Nicole des Bouvrie.

Keuze in Gattaca

Het feit dat de film Gattaca inderdaad gaat over een samenleving waarin je genetische code bepaalt wie je bent en wat je zult zijn stelt een filosofisch probleem aan de kaak: namelijk dat van de vrijheid van identiteit. Dat je omgeving bepaalt wie of wat je bent is een beangstigende gedachte. Het gaat in tegen de allesomvattende vrijheid die belangrijker lijkt dan wat dan ook.

Tenminste, in Gattaca is dat het geval. Je mag er voor liegen, stelen, en zelfs moorden. Als je maar kiest voor jezelf, ondanks dat je jezelf voor moet doen als iemand die je niet bent, dan komt het goed. Dan kom je waar je wilt zijn, zelfs je geliefde zal inzien dat het moorden en bedriegen dan de moeite waard is. 

Existentialisme over de top

Dit niveau van vrijheid van keuze, vrijehid van bepalen wie je bent is een doorgetrokken vorm van existentialisme die erg past in 1997. In een tijd waarin alles (financieel) mogelijk was, het Amerikaanse ideaal van de self-made-man nog hoogtij vierde, past deze Gattaca-opvatting van vrijheid natuurlijk heel goed. In de jaren ’60 was het existentialisme nog een afzetting tegen een dogmatisch idee van het moeten conformeren aan hoe je geboren wordt – als zondaar, als vrouw, als slaaf. Maar in de jaren negentig was dit uitgegroeid tot een waarheid op zichzelf. Het leek erop dat we totaal konden vergeten dat er zaken zijn die beïnvloeden wie je bent, of je dat nu wil of niet. 

In Gattaca neemt dat dan ook extreme vormen aan. Ondanks dat je een slecht hart hebt, als je maar hard genoeg je best doet, dan kun je een fysieke topconditie krijgen. Zelfs als je niet zeer intelligent bent, kun je de moeilijkste wiskunde leren. Waar een wil is, is een weg. En dat klopt ook wel. Maar dat je alles kunt bereiken wat je maar wil, dat je daarvoor over lijken mag en moet gaan, dat gaat toch wat ver. 

Existentialisme tegenwoordig

Vandaag de dag lijkt existentialisme een saai en stoffig concept. Die vrijheid van keuzes maken, emancipatie van iedereen, dat lijkt gesneden koek, toch? Toch is existentialisme nog niet dood. Dat zien we door populariteit van schrijvers als Dostoievski en de Nederlandse Laura DOlron die een succesvolle theatervoorstelling maakte ‘Sartre zegt sorry‘.

Maar de manier waarop we keuzes en die vrijheid zien, is weldegelijk veranderd. Dat zal ik de volgende keer belichten door in te gaan op de film ‘Interstellar’.

Afbeelding: Abode of Chaos via Compfight cc.

Nicole des Bouvrie
(@Nobyeni, Nobyeni.nl) is afgestudeerd in de hedendaagse filosofie (PhD) en werkzaam als freelance filosofe, schrijfster en consultant. Ze leest veel, en is voornamelijk geïnteresseerd in waarheid en waarachtigheid, filosofie, kunst, en het leven.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *