Kerk op zoek naar nieuwe vormen (2)

Leven in vloeibare tijden
De kloof tussen de kerk en de wereld die haar omringt, wordt steeds groter. En op een gegeven moment wordt die kloof zelfs zo groot dat alleen spirituele atleten er nog overheen kunnen springen. Anderen haken af: zij laten de kerk voor wat zij is, de wereld is hen genoeg. Of zij zweren juist de wereld af en verschansen zich in de kerk als in een veilige burcht.

Dat kerk en wereld los van elkaar gedacht worden, is onmiskenbaar een kenmerk van de moderniteit, waarin allerlei segmenten van de sociale werkelijkheid zijn verzelfstandigd en van elkaar los zijn geraakt. Onze ervaring van de werkelijkheid is ten prooi gevallen aan een grote verbrokkeling. Religie is niet meer het cement dat de werkelijkheid bij elkaar houdt, het is hooguit zelf een stukje van onze werkelijkheid. En die verbrokkeling werkt zelfs door in onze eigen biografie: geloof is ook daar steeds minder een verbindend element. Wij zijn in staat op sommige momenten religieus te zijn – bijvoorbeeld op zondagmorgen – en op andere helemaal niet.

Ons leven is niet alleen verbrokkeld geraakt, het wordt ook in een steeds hoger tempo geleefd. Wij leven versneld, in vloeibare tijden. Daarop wijst de Pools-Britse socioloog en filosoof Zygmunt Bauman op in zijn beschrijving van de ‘liquid modernity’. De ervaring van de tijd is in de late moderniteit vloeibaar geworden, en daarmee zijn ook de samenleving en het individu vloeibaar geworden. Menselijke relaties zijn broos, kwetsbaar en vergankelijk geworden. Zij zijn vaak van korte duur. Ze komen snel tot stand, maar gaan ook weer snel voorbij.

Die snelheid wordt in hoge mate mogelijk gemaakt door de nieuwe, vooral digitale media. De razendsnelle verbreiding van digitale media heeft de wijze van communiceren, informeren en amuseren van mensen over de hele wereld binnen twee decennia ingrijpend veranderd. Veel mensen brengen een aanzienlijk deel van hun tijd door in de virtuele wereld van internet. Daar spelen zij wisselende en uiteenlopende rollen en kunnen zij deel uitmaken van een veelheid van virtuele gemeenschappen: ‘communities’ of netwerken. Die netwerken nemen voor een deel de plaats in van de klassieke instituties, zoals de kerk.

Kerk als netwerk van bezieling
Soms proberen kerken op die ontwikkelingen in te spelen door in de digitale wereld aanwezig te zijn. Zo start de PKN nu met een internetgemeente. Een goed initiatief – de kerk moet in elk geval niet afwezig zijn in de digitale wereld – maar wel een beetje laat. En bovendien voorspellen veel deskundigen dat een ‘cyberchurch’ of ‘online church’ toch niet de behoefte aan echte, fysieke ontmoetingen tussen mensen kan vervullen.

Die behoefte wordt kennelijk ook onvoldoende vervuld door de huidige kerkvormen. Er is behoefte aan meer dynamiek, aan meer beweging, aan meer flexibiliteit in kerkvormen. Anders gezegd: we moeten ophouden met over de kerk te denken in de stabiele en statische patronen van het verleden. De Britse theoloog Pete Ward heeft daar een aanzet toe gegeven door, naar het voorbeeld van Bauman, over een ‘vloeibare kerk’ te spreken, een ‘liquid church’. Die vloeibare kerk bestaat uit een netwerk van initiatieven en activiteiten die geïnspireerd zijn door het visioen van een betere, humanere wereld. Zij is een keten van plekken van bezieling, een ‘bezield verband’, om het met Hendrik Marsman en Huub Oosterhuis te zeggen. Zij is niet uit op zelfbehoud, maar op dienstbaarheid aan een menselijke wereld. Zij kan niet zonder bepaalde structuren en organisatievormen, maar die zijn licht van aard en vooral flexibel en veranderlijk.

De vloeibare kerk is niet een kerk waar je voor je leven lid van bent, ook al doe je er niets aan. Het is een vorm van kerk zijn waarbij het lidmaatschap bestaat uit participatie en betrokkenheid, en wel voor de duur van die participatie en betrokkenheid. De gemeenschappen waaruit dat bezielde verband bestaat, zijn dus flexibel, vloeibaar en veranderlijk als water. Ze kronkelen en meanderen als een riviertje, stromen soms ondergronds en borrelen dan opeens weer te voorschijn. Ze bestaan en ze verdwijnen weer. Ze bestaan telkens wanneer mensen met elkaar relaties rond zingeving en barmhartigheid aangaan, wanneer zij daarover met elkaar communiceren, in vieringen of andersoortige bijeenkomsten, en wanneer zij samen de handen uit de mouwen steken om te werken aan een wereld van barmhartigheid, vrede en gerechtigheid.

Zouden remonstrantse gemeenten in staat zijn om schakels te worden in zo’n keten van bezieling? Het lijkt me de moeite waard om het te proberen.

 

Bron: Adrem juni 2013

Afbeelding: Michiel1972/Wikimedia Commons

Peter Nissen
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *