Kan de publieke ruimte verbroederen?

In Trouw woedde onlangs een discussie over of de kerk noodzakelijk is voor de publieke moraal. Kan de publieke ruimte zelf die taak vervullen?

Het belang van de kerken

Het begint met een brief van Arie Slob en Gert-Jan Segers, fractievoorzitter en Tweede Kamerlid ChristenUnie. Zij stellen dat het beperken van religie in de publieke ruimte tevens een voedingsbodem van publieke moraal beperkt.

Het kan dramatisch klinken, maar het denken van Slob en Segers is te volgen. Ze uiten zo hun zorgen over bepaalde instituties zoals de zorg en het onderwijs. Hoe kan het goed blijven gaan met deze instituten zonder bezieling?

De publieke sfeer als alternatief

In een column in Trouw reageert Leonie Breebaart op de stellingen van Slob en Segers. Allereerst stelt ze dat bezieling voor ellende kan zorgen. Ze haalt het voorbeeld aan van de vrijwilligers in verre landen. Die kunnen volgens haar weinig doen, ze voelen zich er alleen zelf beter door.

Ze stelt verder dat de functie die een kerk vroeger had, nu door de publieke ruimte zelf wordt vervult. Men komt elkaar in seculiere instituten tegen. We treffen elkaar op de werkvloer en in de winkels. We staan samen in de rij bij de Hema.

Publieke sfeer alleen genoeg?

De vraag is echter of het genoeg is. Is mevrouw Breebaart wat al te optimistisch? Om het heil te verwachten van de publieke kan onrealistisch zijn. Vaak begeven wij ons in de publieke sfeer omdat het moet en niet omdat we dat willen. Anderen tegenkomen resulteert dan vaak in ergernis.

Anderen zitten in de weg en houden de boel op. Zo ervaren wij anderen typisch in de publieke sfeer. Om acht uur ’s ochtends is het geen vrolijke boel in de metro van Amsterdam. Iedereen kijkt duf voor zich uit en doet alsof de rest niet bestaat. Is dat de samenvatting van een open maatschappij?

Er is meer voor nodig

Breebaart heeft een punt als ze stelt dat de praktijk een gelegenheid is om deugdelijkheid te oefenen. Maar het is de vraag of het de plek is om deugdelijkheid op te doen. Wellicht moet er iets aan het publieke optreden, wat gedwongen en ongemakkelijk is, voorafgaan. Het is dan wellicht de vraag of reflectie op de deugd geschrapt kan worden.

Moeten we dan Slob en Segers zonder meer gelijk geven? Er zijn kanttekeningen bij te plaatsen. Breebaart denkt romantisch over de publieke sfeer, maar Slob en Segers denken romantisch over de kerk. Reflecteren op de deugd kan de mooiste vruchten voortbrengen, maar ook rotte. Zeker in isolatie kunnen er morele gedrochten geboren worden. Daar moet een samenleving waakzaam voor blijven.

Lees ook het artikel Ban geloof niet uit het publieke domein van Arie Slob & Gert-Jan Segers en het artikel Religie heeft niet het monopolie op zingeving van Leonie Breebaart, beiden op de website van Trouw. 

Lucas van Heerikhuizen
Lucas van Heerikhuizen is afgestudeerd als master in de godsdienstwetenschappen. Momenteel is hij werkzaam als webdeveloper en WordPress docent. Tevens is hij actief als redacteur voor Zinweb.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *