Inspirerende citaten – b*llshit of verheffend?

Een opvallende studie is gepubliceerd over de mate waarin mensen citaten en diepzinnige uitspraken geloven en aanhangen. Een empirische studie van uit de hoek van de cognitieve psychologie (hier is het artikel te lezen zoals gepubliceerd in het wetenschappelijk journal ‘Judgment and Decision Making, november 2015). Ze stelden zichzelf de vraag wie er meer open stond voor onzin, wie er het vermogen had om zinnen te herkennen die eigenlijk geen betekenis met zich mee dragen. Daarvoor gebruikten ze zinnen zoals die op Twitter en Facebook de ronde doen, zoals die van Deepak Chopra. En ze gebruikten zinnen die ze zelf in elkaar draaiden, bestaande uit grote mooie woorden die goed klinken en die op zo’n manier in elkaar zitten dat het lijkt alsof er een betekenis achter zit. Deze zinnen noemden ze de b*llshit-zinnen. En ze vroegen heel veel mensen om alle zinnen te beoordelen op hoe ‘diepzinnig’ (Engels: profound) ze deze uitspraken vonden. En wat bleek? De meeste mensen konden geen tot weinig verschil aangeven tussen de diepzinnigheid van de onzin-zinnen en de goeroe-uitspraken. Door Nicole des Bouvrie.

B*llshit

Het klinkt misschien onzinnig, maar er zijn een aantal filosofen die zich bezig houden met het fenomeen ‘b*llshit’ – lees bijvoorbeeld eens het boekje van Harry Frankfurt ‘On Bullshit‘. Want het is een interessant fenomeen, dat niet zozeer een leugen is, maar een uitspraak die geen betekenis met zich meedraagt. Het is ook een belangrijk onderwerp om te onderzoeken, zeker in een wereld waarin we worden overspoeld met uitspraken en feiten die we vaak niet zelf kunnen nalopen op waarheid of waarachtigheid. Hoe kunnen we er voor zorgen dat we onzin wel kunnen herkennen, of is het prima dat we dat misschien helemaal niet kunnen, zoals het onderzoek zoals beschreven lijkt aan te geven?

Dat neemt niet weg dat sommige dingen misschien enkel door een individuele beleving echte betekenis krijgen. Een inspirerend citaat kan betekenisloos zijn, maar toch kan het iets oproepen in een persoon. En die ervaring, die inspiratie die je voelt is misschien wel niet te meten met een onzin-test. Toch denk ik dat het goed is dat deze onderzoeken worden gedaan. Want dat delen van inspirerende citaten op social media is vaak ook enorm vervelend, vooral als het eigenlijk inhoudsloze uitspraken zijn, toegeschreven aan mensen die deze uitspraken helemaal nooit hebben gedaan.

 

De kracht en gevaar van het samen delen

Toch is er iets wat we niet uit het ook moeten verliezen. Wanneer uitspraken die wellicht vanuit linguistisch oogpunt geen betekenis hebben, door veel mensen worden gedeeld – krijgen ze dan niet juist een betekenis doordat het iets oproept in een grote groep mensen? En tegelijkertijd geeft dit ook het gevaar aan. Een snel gedeeld bericht, een citaat dat uit zijn context wordt gehaald, krijgt een betekenis die zelfs haaks op zijn originele betekenis kan staan. Kijk bijvoorbeeld naar wat er gebeurd is met het werk van Nietzsche – door zijn zus in hapklare brokken aan het brede publiek gevoerd, en daardoor een inspiratie voor Nazi-gedachtegoed – terwijl het integrale werk van Nietzsche dat (waarschijnlijk) niet had kunnen zijn.

Hoe moeten we op Zinweb daar mee omgaan? Citaten blijven delen via de social media, omdat mensen die graag lezen, omdat het mensen voedt? Of kritisch blijven, altijd kritisch blijven en nadenken over wat er eigenlijk staat? Of is dat een elitaire gedachte? Wanneer sommige mensen, en volgens het onderzoek zijn dat voornamelijk de minder intelligente, minder reflectieve personen, graag die inspirerende citaten lezen met een hoog gehalte aan onzin, wie bepaalt dan, dat ze dat niet mogen? Zoals Harry Frankfurt schreef: “One of the most salient features of our culture is that there is so much bullshit. Everyone knows this. Each of us contributes his share.” Deepak Chopra heeft 2,5 miljoen volgers op internet, en heeft vele bestsellers geschreven, en toch vindt het boven geciteerde onderzoek dat die ‘boodschappen’ van Chopra dat zijn uitspraken toch heel erg vol staan met onzin.

De conclusie van het onderzoek vind ik dan wel weer mooi (eentje waarover je niet leest in populaire stukjes die het onderzoek gebruiken om mensenbelachelijk te maken, zoals deze in de Daily Mail.) De onderzoekers merken op dat wanneer we bezorgd zijn om de onzin in de wereld aan willen pakken, we voornamelijk naar ons zelf moeten luisteren, en er voor zorgen dat we zelf geen b*llshit meer zeggen. Want het komt vaker voor dan we van onszelf misschien verwachten.

Een betere wereld, begint bij jezelf… *knipoog*

Afbeelding: Thomas Hawk via Compfight cc.

Nicole des Bouvrie
(@Nobyeni, Nobyeni.nl) is afgestudeerd in de hedendaagse filosofie (PhD) en werkzaam als freelance filosofe, schrijfster en consultant. Ze leest veel, en is voornamelijk geïnteresseerd in waarheid en waarachtigheid, filosofie, kunst, en het leven.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *