Hoezo vrijzinnig Amsterdam? – Interview met Russell Shorto (2)

De uitdrukking: ‘vrijheid, blijheid’ viert al eeuwen hoogtij in Amsterdam. Maar hoezo dan? En wat houdt die vrijzinnigheid precies in? Daarover schreef de Amerikaanse journalist Russell Shorto het boek ‘Amsterdam: meest vrijzinnige stad ter wereld’. Zinweb interviewde de schrijver. Vandaag deel twee van het interview: wat is het verschil tussen ‘de liberale Verenigde staten’ en ‘liberaal Nederland’?

Russel Shorto schreef eerder een boek over New York, waarin hij focust op de invloed die Nederland heeft gehad op de miljoenenstad. Zijn recente boek over Amsterdam noemt hij een ‘prequel’ op dat boek. “Ik zocht naar de oorsprong van wat de Nederlanders naar New York brachten.”

Met zijn nieuwste boek probeert hij uit te leggen wat de Nederlandse vrije moraal echt is.  “Veel mensen hebben een vertekend beeld van Amsterdam. Ze denken dat alles maar kan en mag en dat iedereen maar naar coffeeshops gaat. Terwijl het heel anders is, als je daar leeft. Ja je kan er drugs krijgen, maar het is niet zo dat alle Nederlanders constant naar de coffeeshop gaan. Het is interessant om dat uit te leggen en te vertellen wat de vrijzinnigheid dan wel inhoudt.“ 

De Verenigde Staten zijn op hun manier liberaal en gefocust op vrijheid. Vrijheid lijkt een groot goed voor veel Amerikanen. De vragen: ‘Wat is vrijheid?’ en ‘In hoeverre mag de overheid zich bemoeien met jou leven?’ spelen continue een rol in de geschiedenis van het land. Toch is het een compleet andere maatschappij dan Nederland.

Volgens Shorto zit het verschil in hoe inwoners en overheid van beide landen liberalisme interpreteren. “Het lastige aan dit soort vergelijkingen is dat je moet gaan vaststellen wat vrijheid en liberaal betekent. Ik besteed niet voor niets flink wat pagina’s in mijn boek aan het uitleggen van die termen. In de Verenigde Staten staat liberalisme voor individuele vrijheid. Mensen kunnen hun leven leiden zoals zij willen, maar worden hierdoor wel aan hun lot overgelaten. In Nederland gaat individuele vrijheid samen met collectivisme, wat voor een Amerikaan best vreemd kan zijn. Je ziet dat goed terug in de politiek. In de VS was een paar maanden geleden de ‘Shutdown’, omdat politici lijnrecht tegenover elkaar stonden. In Nederland gebeurt dit niet, vanwege het poldermodel. Politici blijven net zo lang om tafel zitten totdat er een consensus is gevonden.”

Een ander groot verschil zit in religie. In Amerika speelt de kerk een grote rol. Volgens sommigen omdat mensen de vrijheid hebben om te geloven hoe en wat ze willen. In  Nederland staan mensen steeds meer los van een kerkelijk verband, wat juist ook weer wordt gezien als vrijzinnig, dan wel liberaal. Er zit een opmerkelijk contrast in de omgang met religie in ‘The Land of Freedom’ en ‘liberaal Nederland’.

“In de VS gebruiken mensen religie veel meer om hun individuele identiteit vorm te geven, dan in Europa. Dit komt denk ik uiteindelijk door de welvaartstaat die in Nederland en West-Europa zeer is toegenomen sinds de Tweede Wereldoorlog. De overheid nam vanaf toen ook steeds meer taken over die eerder door de kerk vervuld werden, zoals zorg voor armen en zieken of maatschappelijk buurtwerk. Mensen hadden de kerk niet meer nodig. In de VS vindt men dat die taken grotendeels niet voor de overheid zijn. Daardoor speelt de kerk nog steeds een grote rol in persoonlijke levens van mensen. In de zeven jaar dat ik in Nederland woonde heb ik mij altijd verwonderd over het feit dat jullie confessionele politieke partijen hebben. De Verenigde Staten heeft dat niet, daar lijkt scheiding kerk en politiek veel sterker, terwijl het een religieuzer land is dan Nederland. Het is daardoor grappig om te zien dat in Nederland bijvoorbeeld door toedoen van christenen en socialisten de winkeltijden beperkt zijn. In de Verenigde Staten zijn winkels 24/7 open.”

Russell Shorto is schrijver en journalist voor The New York Times Magazine. Shorto is een specialist op het gebied van de Nederlandse rol in de Amerikaanse geschiedenis. Eerder verschenen bij Nieuw-Amsterdam “Eiland in het hart van de wereld” en “De botten van Descartes” van zijn hand. Shorto woonde enkele jaren in Amsterdam.

Jan Willem Stenvers
Jan Willem Stenvers is freelance journalist en redacteur van onder andere Doopsgezind NL.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *