Hoe reageren wij op de horror van #Parijs?

Het is nog te vroeg om te weten wat er precies is gebeurd, wie wat waar en volgens sommigen de belangrijkste vraag: waarom? Wat wel al snel duidelijk werd afgelopen nacht, is dat er iets verschrikkelijks is gebeurd. Reacties van over de hele wereld stromen binnen, en naast de initiatieven waarbij mensen in Parijs hun deuren openen voor gestrande stadsgenoten, zijn er ook mogelijk gewelddadige reacties. En daarmee is deze gebeurtenis – een zo neutraal mogelijk woord om het oordelen uit te stellen of af te stellen – ook het begin van vrees voor wraakacties en geweld. Welke reactie is nu gepast? Een vrijzinnige reflectie door Nicole des Bouvrie.

Nog steeds ‘oog om oog’?

Ergens wil ik graag geloven in een progressieve samenleving, eentje die leert van de geschiedenis en heel langzaam verandert en zich ontwikkelt. Kijkend vanuit mijn Westers perspectief kan ik zien dat we ooit begonnen met een ‘oog om oog, tand om tand’ mentaliteit, die zich langzaam veranderde in een rechtssysteem waarin de daad centraal staat, en niet de persoon. Dat wil zeggen, dat er geen slechte mensen bestaan, maar enkel slechte daden. Wat overigens een typisch Frans idee is (namelijk: ‘existentie komt voor essentie’, het basis idee uit het existentialisme), belichaamd door mensen zoals Sartre en Camus, die leefden tijdens de eerste keren dat de Franse president de grenzen afsloot. Waar zal onze huidige generatie bekend om komen te staan? Hoe zullen wij reageren op de gebeurtenissen zoals die van gisteravond in Parijs?

Het lijkt wel alsof we een stapje terug hebben gedaan van het idee dat onze daden bepalen wie we zijn. In plaats van dat onze daden bepalen wie we zijn, lijkt het er op alsof er toch andere dingen zijn die dat voor ons doen. Wanneer we werkelijk enkel daden veroordelen, dan kunnen we geen mensen veroordelen op hun afkomst, economische en sociale status en religieuze affiniteit (die, laten we dat niet vergeten, nog altijd voornamelijk bepaald wordt door de plek waar en de ouders bij wie je geboren wordt). Het idee van wraak op bijvoorbeeld vluchtelingen uit Syrië – afgezien van het feit dat het nog helemaal niet duidelijk is of de intentie van degenen die deze aanslag pleegden hier iets mee te maken hebben – is dus sowieso al uit den boze.

Frankrijk zal meedogenloos zijn

Maar er is nog een andere consequentie van daden veroordelen in plaats van de mens. Een mens is namelijk nooit slecht. Een mens heeft de keuze om te handelen hoe hij handelt – hoewel ook in beperkte mate (ik kan nog steeds niet vliegen, helaas). Wat we doen, onze ‘vrije wil’ wordt heel erg beperkt door het paradigma waarin wij ons bevinden. Wanneer wij zouden leven in een wereld waarin we allen overtuigd zouden zijn van het credo “wanneer een oorlogsgedachte opkomt, bestrijdt deze met een sterkere vredesgedachte” dat al in 1911 in Parijs werd uitgesproken, dan zouden we geen Franse president op de televisie zien die in een wraakzuchtige taal zijn land toespreekt. (Hoewel zijn dank en steunbetuigingen aan de hulpverleners en de slachtoffers niet vergeten mogen worden.)

“Er is niets zo hartbrekend en verschrikkelijk als een uitbarsting van menselijke wreedheid! Ik draag u allen op, één voor één, om alle gedachten van uw hart op liefde en eenheid te concentreren. Wanneer een oorlogsgedachte opkomt, bestrijdt deze met een sterkere vredesgedachte. Een haatdragende gedachte moet worden vernietigd door een krachtiger gedachte van liefde. Oorlogsgedachten werken vernietigend op alle harmonie, welzijn, rust en tevredenheid. Gedachten van liefde zijn opbouwend voor broederschap, vrede, vriendschap en geluk.” ‘Abdu’l-Bahá, Toespraken in Parijs, p. 31

Is het verlangen naar vrede dan een reden om slechte daden niet te veroordelen, te bestraffen? Zeker niet. Is een wrede aanslag dan een reden om te stoppen met goede daden, met werken naar vrede? Nee. Is denken dat we met bidden, of met een vredesgedachte alle narigheid uit de wereld kunnen helpen naïef? Jazeker. Maar het is enkel naïef wanneer we niet beseffen dat er nog heel veel zal gebeuren, heel veel vreselijke dingen, voordat we uit de cirkel van vergelding kunnen breken. Voordat we beseffen dat de huidige wereldorde op de schop moet voordat we enige verandering kunnen verwachten. Een proces dat is zoals een geboorteproces, zonder dat we door hebben dat we in verwachting zijn van iets nieuws, iets dat we niet zien en waar we alleen de negatieve bijwerkingen van merken. Aan ons de keuze waar we ons mee bezig willen houden. Het doden van de huls waar binnen het kind groeit, of de groei van het ongeboren kind.

Een andere reactie: mededogen

Laten we dus vooral niet meedogenloos zijn. Laten we niet gedogen, maar wel mededogen hebben. Een van de basishoudingen in het Boeddhisme, waarbij mededogen de wens is om de oorzaken van lijden en schade te verwijderen. (Zie mooie definitie er van hier.) Het is daarmee een heel ander geluid dan wraak – hoewel de acties wellicht hetzelfde kunnen zijn. Maar aangezien de intentie het stoppen van lijden is, wordt de cirkel van vergelding doorbroken. Het is een actieve houding die oproept om op te staan, maar enkel op een manier die aan vrede bouwt.

En de vraag of dit naïef is, zal zeker nog gesteld worden, en het is aan iedereen om die voor zichzelf te beantwoorden. Wat mij betreft is het blijven in de oog-om-oog-tand-om-tand mentaliteit juist naïef. Zoals een toespraak die aan Einstein is toegeschreven mooi verwoordt: “Waanzin is altijd hetzelfde blijven doen en toch een ander resultaat verwachten”.

Hoe dan ook, reacties zijn meer dan welkom.

96487176_180ef77be7

Afbeeldingen: Abby Lanes via Compfight cc en duncan via Compfight cc.

Nicole des Bouvrie
(@Nobyeni, Nobyeni.nl) is afgestudeerd in de hedendaagse filosofie (PhD) en werkzaam als freelance filosofe, schrijfster en consultant. Ze leest veel, en is voornamelijk geïnteresseerd in waarheid en waarachtigheid, filosofie, kunst, en het leven.
2 antwoorden
  1. Avatar
    paul horbach zegt:

    Ik voel geheel geen angst en voel ook geen bijzonder verdriet over de mij onbekende mensen die daar zijn geslachtofferd. Ook daarin lijk ik apart te staan gezien de massale demonstratieve uitingen van medeleven, die overigens wel dikwijls ´van boven´ om allerlei politieke en ideologische redenen worden georkestreerd. Mij vult alles met zorg vooral om de oorlogszuchtige reacties van de goeden, ´onze´ politieke en intellectuele vertegenwoordigers. Hun komende daden die de kwaden moeten treffen, nee volledig moeten uitschakelen met bommen en granaten, zullen zelf kwaad blijken te zijn omdat ze ook vele (verre, ons onbekende, onschuldige) goeden zullen treffen. Over die slachtoffers zullen we niet massaal treuren. In de rechtvaardig geachte oorlogszuchtige reactie wordt dat ongemakkelijk verschil niet gemaakt omdat door angst en opgewekte woede rechtvaardigheid niet meer is ingebed in mededogen en barmhartigheid. Rechtvaardigheid welke niet vooraf en achteraf doorweven is met barmhartigheid leidt tot kwaad, is kwaad. Elk kwaad weet zich te rechtvaardigen door blinde gerechtigheid zowel bij kwaden als bij goeden. Goeden verworden dan tot kwaden en wat blijft is alleen maar kwaad. De essentie van oorlog. Gelukkig de individuele mens die in deze chaos het ‘kleine’ goede om niet blijft doen. Dáár is God. Bidden opdat het kwaad niet overwint is mooi en misschien moeten we dat wel doen, maar geloof niet dat een almachtige God tussenbeide komt ter wille van de overwinning van het goede. Rechtvaardig ook geen enkele daad vanuit een God. Bid dat je in staat blijft in de heksenketel van het leven mens te blijven die in staat is om ondanks alles soms instrument te zijn van het kleine ‘goed doen’. Dan is God, anders niet. Zonder mens is God maar een ‘Sukkelaar’. Als ‘kleine’ mensen hun verantwoordelijkheid behouden zal het goede nooit overwonnen worden, hoewel kleine barmhartigheid om niet de wereld van het kwaad ook nooit zal ‘overmeesteren’. Er is ‘verlossing’ zolang deze barmhartigheid er is, er is ‘einde der tijden’ is waar ‘kleine’ liefde is uitgedoofd.
    God is daarom geen ‘Sukkelaar’, juist door al die mensen die in alle tijden ondanks de omstandigheden en – niet te vergeten- ondanks hun eigen egocentrisme tóch het goede doen. Daarin en daardoor blijkt Gods grootheid. Onoverwinnelijk, het enig licht in de duisternis

    Beantwoorden

Trackbacks & Pingbacks

  1. […] revenge. Which response is appropriate now? A reflection by Nicole des Bouvrie. First published on Zinweb.nl (in […]

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *