Hoe kan een geloof benaderd worden?

De afgelopen week kwam opvallend vaak het debat tussen acteur Ben Affleck en comiek Bill Maher voorbij, waarin zij fel discussieerden over hoe de Islam benaderd moet worden. Hoe kan religie eigenlijk in het algemeen worden benaderd?

Affleck vs. Maher

Het is misschien wat vreemd dat de discussie tussen een acteur en een komiek de aanleiding zou zijn voor een debat over de definitie van godsdienst. Toch is in ieder geval Maher niet een vreemde figuur in deze discussie. Al eerder behandelt hij het onderwerp godsdienst in zijn film Religulous, waar hij er weliswaar de draak mee steekt maar ook erop uit is om te ontmaskeren. Maher kent in al zijn optredens toch ook een politieke tint, al was het maar om het politieke recht om satire te mogen uitvoeren zonder represailles. Hij profileert zich in het debat met Affleck ook als “liberal” in de zin dat hij geeft om de rechten van groepen in de samenleving en de vrijheid van meningsuiting als hoogste doel acht.

In het debat komt ook auteur Sam Harris aan het woord. Hij stelt dat standpunten die haaks staan op liberale opvattingen in de moslimgemeenschap niet uitzonderinglijk zijn of slechts zouden worden aangehangen door een marginale groep. Hij stelt juist dat steun er voor breder maatschappelijk gedragen wordt in moslimlanden. Dat is uiteraard een gewaagde uitspraak. Maher en Harris verbinden hier vervolgens niet de conclusie aan dat de islam dan ook niet zou kunnen deugen en dat moslims zonder meer moreel gecorrumpeerd zijn, maar zij stellen wel voor dat een bredere hervorming nodig is, gestuurd vanuit een progressieve groep binnen de moslimgemeenschap, om de gehele tendens binnen de cultuur in moslimlanden om te doen slaan.

Stereotypering

Affleck grijpt op dit punt in, waar hij eigenlijk de discussie stop zet door te stellen dat het niet goed is een gehele bevolkingsgroep zo te reduceren tot één stereotype. Dat is uiteraard een bekende kritiek, maar is het in dit geval terecht? Maher en Harris stellen dat dit niet aannames zijn, maar dat deze stellingen volgen uit empirisch onderzoek. Uit metingen die onder de bevolking in deze landen zijn verricht komen deze standpunten naar voren, waar volgens hen een meerderheid zich in kan vinden. De vraag is uiteraard of dit wel klopt en of dit onderzoek wel wat waard is, maar is het dan terecht om te stellen dat zulke uitspraken niet publiek gemaakt zouden mogen worden omdat het een risico van stereotypering kent? Als de uitspraken niet waar zijn, moet dit dan niet blijken uit het toetsen van die uitspraken? Ze bij voorbaat al verbieden omdat ze controversieel zouden zijn verhindert zo deze mogelijkheid.

Religie of politieke blokken

Bovendien roept het de vraag op: wat is islam? En in het verlengde daarvan: wat is godsdienst? Zoals Maher en Harris het voorstellen lijkt het te gaan om een politiek min of meer georganiseerde groepen in samenlevingen, zoals Egypte en Saudi-Arabië. Zij maken weliswaar nauwkeuriger onderscheid in subgroepen en spreken niet over “moslims” maar het feit dat zij deze groepen behandelen als politieke blokken is al opvallend. Affleck lijkt juist de nadruk te leggen op islam als een religie, en sterker nog dan dat, als een persoonlijke religie met een individualistisch uiting. Zijn achterdocht jegens verdachtmaking van religieuze groepen als zouden zij een politiek blok vormen, bewust of onbewust, is uiteraard wel te begrijpen, waar het kan uitmonden in wantrouwen, samenzweringstheoriën, onterechte verdachtmaking en onbegrip.

Lucas van Heerikhuizen
Lucas van Heerikhuizen is afgestudeerd als master in de godsdienstwetenschappen. Momenteel is hij werkzaam als webdeveloper en WordPress docent. Tevens is hij actief als redacteur voor Zinweb.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *