Het Vrijzinnige Web

Op 11 december werd het werk Het Vrijzinnige Web gepresenteerd, jaarboek voor de geschiedenis van het Nederlands Protestantisme na 1800.

De geest van Abraham Kuyper

De hele bijeenkomst begint wat tongue-in-cheek. In zijn welkomstwoord haalt Bart Wallen een citaat aan van George Puchinger, founding father van het Historisch Documentatiecentrum van het Nederlands Protestantisme van 1800 tot het heden (afgekort het HDC) van de VU:

“Ons volk heeft eeuwenlang drie stromen gekend: De Rooms-katholieken, de orthodox-protestanten en de humanisten. Wanneer men die drie stromen ontkent, wordt de geschiedenis kleurloos, maar als men ze erkent dan komt men ogen tekort om te zien wat er speelt”.

Waar zitten de vrijzinnig-protestanten dan? Wallet merkt op: “Ik denk dat Puchinger had gezegd: ‘Dat zijn de humanisten'”.

Dat er iets geks aan de hand is, namelijk dat er op een orthodox instituut onderzoek naar de vrijzinnigen wordt gedaan, is toch iets te groot om niet bij stil te staan. Men voelt, voorbij Puchinger, ook de geest van Abraham Kuyper die eens het modernisme afdeed als “een fata morgana, een luchtspiegeling op christelijk gebied”. Redacteur van het jaarboek Niels van Driel merkt tegen deze houding van Kuyper in toch op: “een product van antithese is dit jaarboek niet”. 

Storend maar ook sturend

Dat de vrijzinnige stroming te belangrijk is om niet te onderzoeken beaamt Van Driel ook: “In de negentiende eeuw heeft de vrijzinnigheid, toen nog modernisme genoemd, als het geloof van de elite grote en belangrijke bijdragen geleverd aan de ontwikkeling van wetenschap, cultuur, kerk en politiek. [De vrijzinnigheid] heeft vragen gesteld en antwoorden gegeven die storend maar ook sturend hebben gewerkt”.

Van Driel geeft als voorbeeld het idee dat de Bijbel geen heilig zou zijn maar een product van mensen. Het zijn dit soort stellingen die de orthodoxen dwongen om antwoord te geven op de vragen die de vrijzinnigen formuleerden. Het wordt zo voorgesteld als een symbiotische relatie: de vrijzinnen en de orthodoxen konden zich profileren juist in relatie tot elkaar.

Het moderne netwerk

Het thema dat gekozen is voor het jaarboek is het netwerk. Van Driel beschrijft het thema als volgt: “Het moderne netwerk, dat als bindmiddel aan het succes van de moderne richting ten grondslag heeft gelegen”. Van Driel merkt gelijk wel op dat het niet meevalt om grip te krijgen op de materie. Een netwerk zelf, zeker in het verleden, is per definitie ongrijpbaar.

Van Driel merkt tegelijkertijd op: “Al zijn netwerken moeilijk in kaart te brengen, ze bestonden. Het feit dat vrijzinnig-protestanten in alle geledingen van de negentiende-eeuwse samenleving vertegenwoordigd waren in de voorste gelederen, dat prikkelt de nieuwsgierigheid. Vandaar dit jaarboek”.

Een organisme

Aan het eind van de presentatie biedt redacteur van het werk Annemarie Houkes het boek aan Wies Houweling aan, voorzitter van de Vrijzinnigen Nederland. Houweling pikt het thema van het netwerk op, waar zij de Vrijzinnigen Nederland omschrijft als “een netwerk wat wij nu willen zijn: een verzameling van vrijzinnigen”.

Ze houdt de poort naar de toekomst open, waar ze het niet voorstelt als een voltooid netwerk alleen. De vrijzinnige identiteit is nooit “af”, maar men is altijd weer naar die identiteit op zoek. Die verandert dan ook. Ze stelt vrijzinnigheid voor als iets dat leeft, als “een organisme”. Ze merkt tegelijkertijd wel wat nuancerend daarover op: “klinkt een beetje griezelig, hè?”

Foto: © Annemarie Houkes: Wies Houweling (links) neemt het boek in ontvangst van Annemarie Houkes.

Lucas van Heerikhuizen
Lucas van Heerikhuizen is afgestudeerd als master in de godsdienstwetenschappen. Momenteel is hij werkzaam als webdeveloper en WordPress docent. Tevens is hij actief als redacteur voor Zinweb.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *