Het vragen zelf – Wijsheid in de bijbel

Wat is de zin van het leven? Hoe kan ik gelukkig worden binnen de grenzen van mijn bestaan? Wat zijn die grenzen eigenlijk? De bijbel is er al mee bezig.

Wijsheidsliteratuur
Genoemde levensvragen zouden zó uit het moderne blad Happinez geplukt zouden kunnen zijn. Het zijn vragen die moderne vrouwen zich blijkbaar stellen, zo tussen hun twintigste en vijftigste. Hip, modern, bij de tijd. Toch zijn dit soort vragen zo oud als de mensheid. Of in ieder geval zo oud als de bijbel. ‘Er is niets nieuws onder de zon’ zei Prediker al. En Prediker is een prachtig voorbeeld van de zogenoemde wijsheidsliteratuur, bijbelteksten die zich bezighouden met de vragen hierboven. De zin van het leven, de grenzen van het bestaan, geluk, voorspoed, opvoeding… ‘Het begin van wijsheid is het zoeken naar wijsheid’, zo leert Spreuken 4:7, een ander voorbeeld van datzelfde wijsheidsgenre. Wijsheid is in de bijbel nastrevens- waardig, begeerlijk. En diegenen die wijsheid verkregen hebben zijn er niet gierig mee: spreuken, wijze raad, bespiegelingen, memoires – de bijbel staat vol met voorbeelden.

Wortels
Het bijbelse genre van de wijsheids- literatuur heeft zijn wortels in de omringende culturen van het oude Midden-Oosten en komt dus voort uit een nog oudere traditie. Wijsheid houd je niet voor jezelf, die geef je door aan de volgende generatie. Wijs. En zo groeiden generatie op genera- tie die wijsheidsteksten uit tot een zeer diverse verzameling. Eerbiedwaardig oud, en volkomen van deze tijd. Want hoewel niet alle opvoed- kundige tips even wijs zijn in onze moderne ogen (Spreuken 13:24 bijvoorbeeld), de vragen en de zorg waaruit de goede raad voortkomt, zijn nog steeds heel herkenbaar. Sommige spreuken zijn in de vorm van gezegdes zó deel geworden van onze taal dat we de wijsheid erachter niet eens meer herkennen. Wijs? Ouwe koek. Schot voor open doel.

Zwarte kant
Maar, anders misschien dan Happinez, de bijbelse wijsheidsliteratuur gaat ook de zwarte kant van het menselijk bestaan niet uit de weg. Waarom overkomen goede mensen kwade dingen? Waarom is er lijden? Waar is God als je ’m nodig hebt? Waarom doet hij niets tegen (dit, mijn) onrecht? Het boek Job bijvoorbeeld gaat de zwarte vragen van het leven niet uit de weg. Geen lichte vakantiekost, maar wel dapper. Wijsheid in de bijbel is ook: ter verantwoording roepen, aan de kaak stellen, voet bij stuk houden, (ervaren) onrecht aan de kaak durven stellen. Wijsheid is ook in gesprek blijven met de ideeën en meningen van de wereld om je heen, getuige de lange dialogen in datzelfde boek Job. En soms is het (juist) wijs om je mond te houden (Spreuken 2:11). Al zijn de antwoorden soms verbluffend simpel, wijsheid is nooit eenvoudig, nooit gratuit. Bijbelse wijsheid durft de wereld, de (normale) gang van zaken en zelfs Gods beweegredenen te bevragen. Het is een manier van naar de wereld kijken zonder genoegen te nemen met makkelijke antwoorden.

Het begint met vragen die durven door te dringen tot de onaangename gaten in een imperfecte werkelijk- heid. In de bijbel begint wijsheid
bij het zoeken naar wijsheid. Bij het vragen zelf.
Wijs

Bron: DoopsgezindNL september met thema ‘wijsheid’

 

Wieteke van der Molen
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *