Het heilige vuur in Bruce Springsteen

Bruce Springsteen speelt dit pinksterweekend op Pinkpop. Zijn laatste plaat is gevuld met woede over het onrecht dat gewone arbeiders is aangedaan door de bankiers die de crisis veroorzaakt hebben. Wat is het antwoord van Springsteen op deze crisis? 


See video

Bruce Springsteen verschijnt dit pinksterweekend op Pinkpop en dat is een gebeurtenis. Het aantal keren dat Springsteen afdaalt naar de lage landen is schaars en zijn concerten zijn altijd bijzonder. Het is niet voor niets dat hij één van de meest gebootlegde artiesten is. Een bekende van mij vergeleek zijn concerten met een kerkdienst. Wat volgens mij het meest bijzonder aan een goed concert is, is het feit dat er voor je ogen en oren iets ontstaat. De ingrediënten zijn wellicht bekend, maar het resultaat is afhankelijk van de bezieling van het moment. Dat is niet direct kenmerkend voor de meeste kerkdiensten. Daarin wordt meestal een vooraf bedacht programma afgedraaid.

In pinksterkerken is het anders. Daar gaat het voortdurend om de Geest die ‘valt’ op de aanwezigen, wat zich weer uit in spectaculaire manifestaties (schudden, spreken in tongen, profetieën). Iets daarvan is ook zichtbaar in gospelmuziek, vaak in een subtiel geseculariseerde vorm. Het vallen van de Geest uit zich niet zozeer in devote spiritualiteit, maar in wilde muzikale uitbarstingen. Ik kwam dit prachtige fragment tegen dat toont wat er kan gebeuren als een gospelzangeres de geest krijgt.

In de popmuzikant zet die seculiere beweging door. De tongen van vuur van de Heilige Geest zijn muzikaal vuur geworden. Het object is niet God maar een aardse geliefde. Helaas is het vroege vuur van de soul en de rock & roll uit de muziek verdwenen. Steeds meer kreeg de opname de overhand (die werd bekend) en werd live spelen een weergave van de opname. Het vuur was gevangen, soms in een gloedvolle gloeilamp, maar vaker in tl-licht. Veel muziek die we horen op de radio kan niet eens gemaakt worden zonder de digitale techniek van de studio. Beats komen uit de computer, en stemmen zijn opgepimpt met autotune.

Maar bij Bruce Springsteen spreekt de Geest als in aloude dagen. Er is niet sprake van één My Hometown dat telkens live gespeeld wordt. Nee, er is My Hometown op de plaat, My Hometown op 29 juni 1985 in Parijs, My Hometown op 11 december 2002 in Cincinnati en My Hometown op 16 november 1990 in Los Angeles. En op Wrecking Ball wordt die hometown dood verklaard. De schuldigen?

Send the robber barons straight to hell
The greedy thieves who came around
And ate the flesh of everything they found
Whose crimes have gone unpunished now
Who walk the streets as free men now 

Het vuur van Bruce Springsteen wordt op zijn laatste plaat Wrecking Ball aangewakkerd door de economische crisis. De bankiers en andere financiële tovenaars die de economie vergokten terwijl ze zelf buiten schot wisten te blijven, maken Springsteen woedend. Zijn sympathie lag altijd al bij de gewone man, liefst één die met zijn handen werkt. De man die nu geraakt wordt door de sloopkogel (Wrecking Ball) van de crisis. Die altijd hard gewerkt heeft, maar nu het hoofd niet meer boven water kan houden als gevolg van een paar mensen met veel te veel macht en minachting voor alle andere belangen dan hun eigen portemonnee. “What’s a poor boy to do in a world gone wrong, I woke up this morning shackled and drawn. (geketend en getekend)” Dat is de vraag die Springsteen op zijn laatste plaat stelt.

De plaat is doortrokken van bijbelse metaforen. Een bonustrack is gezongen vanuit het perspectief van Jona die opgeslokt wordt door een walvis. Opnieuw een individu die zich machteloos voelt tegenover machten die hij niet kan bevatten.

Land of Hope and Dreams gaat over een trein op weg naar een beloofd land. Die trein is een veelgebruikte metafoor in de Amerikaanse muziek. De trein is de 19e en 20e eeuwse variant op de mythe van de pelgrims die op weg naar een nieuw land zijn, eerst gevlucht vanuit Europa, daarna trekkend naar het onbekende westen (daarover gaat American Land). Ontelbare liedjes gaan over die trein, The Gospel Train, Slow Train Coming van Bob Dylan, Little Black Train van The Carter Family, This Train is Bound for Glory van de grote held van Bruce Springsteen, Woody Guthrie en recent Tom Waits’ Down There by the Train

Eén van de bekendste treinliederen is People Get Ready van de Curtis Mayfield. Het lied van Springsteen verwijst daar direct naar met de regels People get ready, you don’t need no ticket, you just get on board, you just thank the Lord, ondersteund door black gospel stemmen. Maar het gaat ongemerkt ook weer over economie. Een trein waar je niet voor hoeft te betalen en waar iedereen welkom is, ondermijnt de kapitalistische Amerikaanse droom die dicteert dat alles verhandeld moet worden op de vrije markt. In de droom van Springsteen komen geloof en economie bij elkaar. Waar gratis een contrast is met de economische orde, is genade een ondermijning van de religieuze moraal van een god die goede mensen beloont en slechte mensen straft. Het Land of Hope and Dreams kan het Koninkrijk van God zijn, of een eerlijke samenleving waarin iedereen gelijke kansen krijgt. En misschien liggen die twee ook wel dichter bij elkaar dan we denken.

Yes, this train carries saints and sinners
This train carries losers and winners
This train carries whores and gamblers
This train carries lost souls

I said, this train carries broken-hearted
This train, thieves and sweet souls departed
This train carries fools and kings thrown
This train, all aboard 

Mijn persoonlijke hoogtepunt van Wrecking Ball is het nummer Rocky Ground, waarin Bruce ondersteund wordt door een gospelkoor. En een vrouwelijke rapper (echt). En een sample van een opname uit 1942 van een extatisch gospelnummer. “We hebben gereisd over rotsachtige grond” en het onheil dat ‘ons’ getroffen heeft wordt beschreven in bijbelse beelden. Veertig dagen en nachten heeft het geregend. Jezus zei dat de geldwisselaars in deze tempel geen stand zouden houden. Weer een verwijzing naar de financiële plunderaars. Het lied is een oproep aan een herder, ook al zo’n door en door bijbels beeld dat ook een politieke betekenis heeft. De kudde heeft gezworven, God lijkt zich niet meer met mensen te bemoeien, gebeden blijven onbeantwoord. Maar er is een nieuwe dag in aantocht. En er is een oordeel voor wie niet op zijn kudde let en bloed aan zijn handen heeft. Het is een grimmige hoop, maar niettemin hoop.

De crisis, de depressie, de uitbuiting hebben niet het laatste woord. Er is hoop voor de kudde. En Bruce is voor de duur van een concert onze herder die ons naar de grazige weiden in de verte doet uitzien. Kijk tot slot dit filmpje van zijn optreden op Pinkpop in 2009. Vanaf ongeveer 3:30 steekt hij ineens een vlammende preek af over het huis van hoop, geloof en liefde dat hij met het publiek wil bouwen.

Ruben Altena
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *