Geluk in fragmenten

Koen Holtzapffel – Ruim 25 jaar geleden verscheen bij het afscheid van een van de Rotterdamse remonstrantse predikanten een boekje met beschouwingen over geluk.  Het motto luidde: ‘Geluk is niets anders dan een druppel water op een gloeiende plaat. Het is echter de moeite waard die te laten vallen…’ Het geschrift, met als titel  Ongrijpbaar? Geloof en geluk in fragmenten, bevat een artikel van de hand van toenmalig Seminarie – hoogleraar E.J. Kuiper. In een geluksnummer van AdRem mag het niet ontbreken.

Kuiper benadrukt het fragmentarische van geluk. Hij presenteert dan ook geen theorie maar enige literaire ‘Fragmenten van Geluk’. Fragmenten die geluk met het ik verbinden, met God en met de dood.

Rousseau
Het eerste fragment is afkomstig van Verlichtingsfilosoof Jean Jaques  Rousseau (1712-1778),  uit zijn overpeinzingen van de eenzame wandelaar: ‘Als iemand werkelijk gelukkig is op aarde, zal men hem niet als voorbeeld aanhalen, want niemand dan alleen hijzelf weet er iets van.’ De auteur overpeinst zijn leven. Wanneer was hij echt gelukkig? Niet tijdens aangename genoegens, want die waren zo voorbij. Het echte geluk hecht zich niet aan voorbijgaande genietingen. En dan beschrijft hij de toestand van geluk die hij dikwijls beleefde op het eiland St. Pierre in het Meer van Biel, liggend in zijn boot, op goed geluk drijvend op het water. Dit is het volmaakte geluksgevoel: geen gedachte aan vroeger of later, geen hoop of vrees, alleen de beaming van het eigen bestaan. Ja, in zijn geluk lijkt de mens op God, zijn eigen bestaan is hem genoeg.

Pascal
Naast dit idyllische, maar ook wat zelfgenoegzame geluk plaatst Kuiper een fragment  uit de beroemde Pensées van Blaise Pascal (1623-1662). ‘Niet in staat geweest genezing te vinden voor de dood, de ellende, de onwetendheid, hebben de mensen, om zich gelukkig te maken, zich voorgenomen niet aan die dingen te denken.’ Als een mens nu eens echt aan zichzelf denkt, hoe gelukkig kan hij dan zijn? Niet geluk is toch de kern van zijn weg door het leven, maar ongeluk en ellende. Echter, voor dat inzicht vlucht hij liever weg. Een mens poogt gelukkig te worden door maar niet aan z’n ellende te denken. Lang leve de lol! Toch is uiteindelijk die mens pas groot die weet heeft van zijn ongeluk, en er toch niet voor wegvlucht in verstrooiing en amusement.

Lodeizen
Van de jong gestorven dichter Hans Lodeizen (1924-1950 ) kiest Kuiper een derde fragment, uit het gedicht ‘Oneerlijk zeemansgraf’.  Van geluk heet het hier:

‘een schat gevonden waarin niemand/geloofde goud op de bodem der zee/ van een schip vergaan niemand wist het/en dan zal mijn geluk ook zijn als/de glorie van dit wrak, een donkere/schim zwevend op de bodem der oceaan.’

De dichter staat in een vreemde verhouding tot zijn geluk. Hij spreekt er over in de toekomende tijd  Het zal zijn als de glorie van het wrak. Maar hijzelf  is afwezig bij zijn geluk, afwezig als de dode lichamen van de verdronken zeelieden. Het geluk hoort kennelijk niet bij het actuele leven. Het is eerder een geheimzinnig lichten over verdronken leven. Geluk is niet banaal, maar eerder weemoedig. En kunnen we van geluk spreken en tegelijk zwijgen over de dood?

Na geluk zo in verband te hebben gebracht met het ik, God en de dood, vraagt Kuiper zich ten slotte af of ook de bijbel gelukkige mensen kent. De parelkoopman uit de gelijkenis in Mattheus 13 is er in ieder geval één. Alles verkoopt hij om die ene uitzonderlijk waardevolle parel te kopen. Het alledaagse wordt hier met het verrassende verbonden, eigen inspanning met gave en ontvankelijkheid. En juist die combinatie van gewoon en bijzonder, van actief en passief onthult ons iets over geluk. Daarom ook kan een gelukkig mens in de bijbel worden tot gelijkenisfiguur van Gods koninkrijk…

Koen Holtzapffel is remonstrants predikant in gemeente Rotterdam.

 Bron: Adrem mei 2013 

Foto: Rossano Veneto/Flickr

 

 

Claudia Pietryga
Claudia deed zowel een sociaal-agogische als journalistieke opleiding en is alweer bijna tien jaar freelance journalist. Ze schrijft het liefste over maatschappelijke onderwerpen en publiceerde onder meer stukken in de Flair, Hallo Jumbo, Spits, Het Parool, diverse blogs, lokale bladen en uiteenlopende (online) media voor met name ondernemers.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *