Geloof zonder zekerheid

Afgelopen voorjaar behandelde ik in een college drie boeken die een vrijzinnige theologie willen herformuleren. Je zou kunnen zeggen dat de auteurs pionieren op theologisch gebied. Aan alle drie boeken besteed ik in achtereenvolgende nummers graag wat aandacht door in een kort bestek de kern van deze boeken te presenteren.

Faith Without Certainty

In 2005 publiceerde Paul Rasor ‘Faith Without Certainty’ (Geloof zonder zekerheid). Hij beschrijft, waar een vrijzinnige theologie volgens hem om draait en wat de grote uitdagingen zijn. Het is volgens hem kenmerkend voor de vrijzinnigheid dat religiositeit wordt bepaald en benaderd vanuit moderne kennis en hedendaagse ervaring. Religie gaat volgens hem over het vinden van betekenis en oriëntatie in het leven. Daarvoor is de formulering van een wereldbeeld nodig, zodat we een idee krijgen van de wereld waarin we leven en een richting zoeken. Natuurlijk zijn de wetenschappen en de kunsten erg bepalend bij de formulering van een wereldbeeld, maar je kunt zo’n wereldbeeld niet alleen aan de wetenschap overlaten.

Het gaat namelijk niet alleen om de vraag, hoe de wereld feitelijk in elkaar steekt, maar ook om de vraag, hoe wij als gevoelige en praktisch handelende mensen bij de wereld betrokken zijn. Dat kun je niet alleen aan de wetenschap overlaten. Religie moet meedoen aan de formulering van een wereldbeeld, omdat het in de religie uiteindelijk gaat over het ultieme, laatste of diepste antwoord dat mensen geven op de vraag, wat de betekenis en de bedoeling van het leven is. Zo’n vraag kun je nooit loskoppelen van wetenschappelijke inzichten en hedendaagse ervaringen, maar ze laat zich ook nooit strikt wetenschappelijk beantwoorden. Het gaat immers om de vraag op welke manier ‘de wereld’ of onze omgeving ons aangaat, aanspreekt of voor vragen stelt.

Kritisch onderzoek

Rasor is zeer gehecht aan de vrijzinnige traditie die altijd het vrije en kritische onderzoek heeft begunstigd en het uiteindelijk overliet aan het eigen oordeel van mensen om te zeggen wat voor hen de betekenis en bedoeling van het leven is. Hij noemt echter drie punten waar de vrijzinnige traditie zwak staat en ze als het ware een been moet bijtrekken.

De grote openheid en de vrijheid voor het eigen oordeel hebben het voor de vrijzinnigheid heel moeilijk gemaakt om een meer gezamenlijke inhoud van de religiositeit te verwoorden. Door de grote nadruk op het individu werd te zeer veronachtzaamd dat mensen geen autonome wezens zijn, maar deel uitmaken van grotere verbanden, die hen bepalen. Vervolgens heeft de vrijzinnige religiositeit dikwijls gebroken met traditionele praktijken als het bidden of de bijbelmeditatie. Het gevolg daarvan is, dat ze gevaar loopt om spirituele diepte te verliezen. Geestelijk leven kan zich dan immers niet hechten aan vaste vormen.

In de derde plaats heeft de vrijzinnigheid zich sterk geëngageerd met maatschappelijke vragen en sociale rechtvaardigheid. Vrijzinnigen hoorden echter dikwijls tot bevoorrechte groepen en wilden hun eigen positie ook graag behouden.

Vrijzinnigheid repareren

In zijn boek geeft Rasor een mooie weergave en verdediging van vrijzinnig geloven. Hij houdt vast aan een hedendaagse, sociale en vooral redelijke vorm van religiositeit. De zwaktes of mankementen van een vrijzinnig geloof benoemt hij kernachtig en hij probeert die als het ware te repareren binnen de kaders van een vrijzinnige mentaliteit. Zijn boek vormt daardoor een heel waardevolle bijdrage aan een debat waarvan ik volgende keer graag een andere stem zal laten horen.

Dit artikel is geschreven door Rick Benjamins. Rick Benjamins is namens de VVP bijzonder hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen. Daarnaast is hij universitair docent Dogmatiek aan de PThU.

Paul Rasor. Faith Without Certaint: Liberal Theology in the 21st Century. Red Wheel, 2005.

1001004002466520

 

VrijZinnig
Dit artikel verscheen eerder in het blad VrijZinnig. VrijZinnig is het kwartaalblad van de Vereniging van Vrijzinnige Protestanten, een beweging voor eigentijds geloven.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *