Gelijk hebben, gelijk krijgen en technologie

Het is een eeuwenoud dilemma – zelfs als je iets honderd procent weet, als iets zo duidelijk is dat het haast niet meer onderbouwd hoeft te worden, dan nog kan iemand er niet van overtuigd worden. Kortom, wanneer je gelijk hebt betekent dat niet dat je ook gelijk krijgt. Maar hoe zit dat dan met de technologie die langzamerhand steeds meer facetten van ons leven gaat beheersen? Krijgen die altijd gelijk, ongeacht wat wij er van vinden? Reflectie door Nicole des Bouvrie.

Update

De huidige technologie bepaalt veel meer voor ons dan we misschien willen weten of ons bewust zijn. Of jij dit artikel hebt weten te vinden is niet alleen afhankelijk van jouw keuzes, maar ook van zoekmachines, en achterliggende algoritmes die wellicht het beste met ons allemaal voor hebben, maar die een scheiding maken en beslissen wat wel en wat niet beschikbaar te maken. Wat zichtbaar wordt in zoekmachines is deels afhankelijk van onze persoonlijke zoekgeschiedenis, en van de zoekopdrachten van de mensen om ons heen. Het stroomlijnt de stroom informatie die ons dagelijks toekomt, zonder zoekmachines zouden we niet kunnen vinden wat we zoeken te midden van de duizenden, miljoenen websites die er zijn. Maar ook worden we in een bepaalde richting geduwd. Probeer maar eens in Google een vraag in te typen, en kijk wat er voor suggesties gedaan worden.

hoe kan ik

Maar tegelijkertijd is er ook de kans dat er dingen verborgen blijven die we dus niet kunnen vinden. Onze mogelijkheden om achter de ‘waarheid’ te komen zijn altijd gelimiteerd. Maar in de huidige technologische samenleving wordt die niet alleen gelimiteerd door het feit dat we geen tijd hebben om alle boeken zelf te lezen, maar ook omdat de technologie zelf een keuze maakt voor ons. Wie gelijk krijgt, wie bovenaan een zoekopdracht komt te staan, ligt niet aan de ‘waarheid’ maar aan de populariteit.

Foucault’s ‘panopticon’

Dit doet heel erg denken aan een voortschrijdende ontwikkeling die de Franse filosoof Michel Foucault al aan heeft gekaart zo’n vijftig jaar geleden. Hij wees ons er op dat macht en waarheid concepten zijn die sterk met elkaar verbonden zijn, en dat wij zelf het systeem creëren en in stand houden dat een bepaalde waarheid met zich mee brengt. Een systeem dat bovendien ons ook zegt dat wij blij moeten zijn met de mogelijkheden binnen dat systeem, en dat wij gewillige onderdanen zijn binnen dat systeem.

Het is in ons eigen voordeel dat Google alvast een keuze maakt zodat we minder informatie zelf hoeven te verwerken en makkelijker kunnen vinden wat we zoeken. Maar wat eigenlijk gebeurt, is dat we makkelijker kunnen vinden wat gevonden kan worden. Alles wat we al eens vonden, zal toekomstige zoektochten beïnvloeden. En dat is niet enkel zo vanwege deze technologie, maar het is een systeem dat veel dieper gaat, de grondslag vormt voor alle taal. Want wanneer we eenmaal in begrippen als oorlog en vrede hebben gedacht als een tegenstelling, is het moeilijk (wellicht zelfs onmogelijk!) om een definitie van vrede te geven zonder dat er een relatie tot (een vorm van) oorlog in verborgen ligt.

De toekomst?

Maar wat als dat zo verder gaat? Als technologie en algoritmes niet alleen meer bepalen welke keuzes we kunnen maken, maar nog veel meer? Een aantal boeken zijn hier over geschreven, recentelijk nog het goede “De Cirkel” van Dave Eggers waarin zo’n zeer realistische samenleving wordt geschetst waarin technologie het hele leven gaat beheersen, onder het mom van efficiëntie. Wat in dat boek vooral mooi naar voren kwam is de onmogelijkheid om nog aan deze glijdende schaal te ontsnappen.

Maar ook de discussie die laatst oplaaide over de mogelijkheid van een zelf-rijdende auto om beslissingen voor zichzelf te nemen deed me hieraan denken. Het geval is als volgt. Stel je voor de wellicht dichtbij-zijnde toekomst waarin alle auto’s volledig zelf-rijdend zijn. Geen files meer, minder ongelukken, tijd om andere dingen te doen terwijl je aan het rijden bent – ideaal toch!? Maar het programma waarmee deze auto’s zijn geprogrammeerd zullen ook een antwoord moeten geven in deze ethisch lastige situatie. Een theoretisch geval, maar we zouden ons zo een situatie voor kunnen stellen waarin er iets gebeurt en de auto de keuze heeft om een andere persoon te ontwijken en zelf dood te gaan, of op de persoon in te rijden en niet dood te gaan. De discussie ging in op wat voor een auto je liever zouden rijden, wanneer deze moet kiezen tussen de bestuurder doden of een mede-weggebruiker doden?

Het is duidelijk dat er geen ‘juist’ antwoord is hier. Er zijn argumenten te geven voor een zelf-opofferende auto, of een egocentrische-auto. Op zich is dat een interessante discussie, maar het feit dat we er al over na moeten denken en dat we hier eigenlijk veel te weinig over nadenken, dat is een schrijnend teken voor de mate waarin we technologie aanvaarden wanneer deze ‘goed, behulpzaam, handig’ is. Want die zelf-rijdende auto is bezig met het veroveren van de markt. Maar al die auto’s zijn ook op een bepaalde manier geprogrammeerd. En het maakt dan niet uit wat jij vindt, en of je gelijk hebt. Het programma krijgt gelijk.

Afbeelding: aepg via Compfight cc.

Nicole des Bouvrie
(@Nobyeni, Nobyeni.nl) is afgestudeerd in de hedendaagse filosofie (PhD) en werkzaam als freelance filosofe, schrijfster en consultant. Ze leest veel, en is voornamelijk geïnteresseerd in waarheid en waarachtigheid, filosofie, kunst, en het leven.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *