Filmrecensie: Adieu au Langage

In de pers ‘dapper’ en ‘intrigerend’ en ‘bloedirritant’ genoemd: de nieuwe film van Jean-Luc Godard, de franse meester die niet bekend staat om zeer toegankelijke films. Nu voor het eerst in 3D. Een filmrecensie door Nicole des Bouvrie.

Gemaakt voor het individu

Soms krijg je het idee bij, een boek, een ervaring, dat het iets is dat enkel en alleen voor jou is gemaakt. En sta je er versteld van hoe iemand zo precies heeft kunnen verbeelden wat er in jezelf omgaat. Maar zelden krijg ik dat gevoel bij een film, maar deze film is ook om die reden een uitzondering. Dat er nog meer mensen in de bioscoop zitten lijkt me bijne uitgesloten: wie kijkt er naar deze film, hoe kan dat? En zien ze de film wel, of kijken ze naar de plaatjes, de afwisseling van zwarte beelden met tekst en de overbelichte beelden van een landschap die de wereld zou kunnen zijn.

Maar waar gaat het dan over, deze film?

Grote verhalen

Ten eerste: er is geen verhaal. Er is taal, er zijn beelden, en dat is het enige dat überhaupt bestaat. Natuurlijk is er betekenis, dat is waarom er taal is, dat is waar taal in uitblinkt. Maar datgene wat echt is, ligt verhuld achter de taal – tenminste dat wordt zo ongeveer letterlijk gezegd in de film. Het echte, de werkelijkheid, komt op ons af, we kunnen het traceren, maar we verliezen het in de grote verhalen die we bedenken.

Werkelijk zien

Ten tweede: het is Godard. De nu 84-jarige die bekend staat om zijn vernieuwing van de filmwereld, die zich niets aantrekt van hoe het ‘hoort’. Een vriend van mij geeft les in filmkunde aan een universiteit en vertelde me hoe pas na een ‘stage’ bij Godard hij iets begreep van hoe weinig mensen eigenlijk kunnen zien. En dat zien, dat is een kunst op zich. Altijd al zoeken we de regelmaat, het beeld dat we begrijpen, de talige elementen die ons kunnen leiden en die maken dat we gerustgesteld worden door wat we zien.

Godard doet daar niet aan mee. Niet dat hij laks is, of lui. Hij gaat tot het uiterste om de spanning die tussen zien en het zichtbare vast te leggen. Waarbij het ‘wat’ er gebeurt niet vantevoren vast kan liggen. Zeer trouw aan Roland Barthes’ idee van punctum, filmt Godard zonder te willen vangen wat niet te vangen is. En het buiten beeld zijn, het niet aan de hand meenemen van de kijker, leidt er toe dat er iets mogelijk blijkt dat je nooit eerder zag. Dat je ogen iets moeten doen wat onmogelijk lijkt – Godard gebruikt de 3D-techniek wonderbaarlijk, als afleiding, als geniaal hulpmiddel.

Geen woorden

Vergeet dus recensies van Godard die proberen zijn films in een tijdsbeeld of in een verhaal te vatten. Zoals in de Volkskrant afgelopen januari. In plaats van losse beelden te schetsen en te refereren aan andere films zou je kunnen zeggen wat het basiselement van de film is, dat vertelt meer: dat we ofwel taal teruggeven aan god (a-dieux) omdat we weer terug willen komen bij het werkelijke zonder dat we daar de taal tussen zetten en ons laten afleiden. Ofwel we zeggen taal helemaal gedag (adieu) en gaan terug op wat nog werkelijk ziet: het dier, de ogen van het dier dat de wereld als wereld aanvaard, zonder er een groot geheel van te willen maken. 

En dan maken jaargetijden en kleding nog weinig verschil. Net als leven en dood. Dan is er enkel nog de blik van de ander. Het evenement dat die blik voortbrengt, waar we niet en nooit genoeg van kunnen krijgen.

Maar misschien moeten we, om dat werkelijk te begrijpen, de namen van de aftiteling van de film eens goed bestuderen. Emannuel Levinas. Alain Badiou. 

Over de film

Adieu au Langage
Jean-Luc Godard
70 min. 2013.

Afbeelding: Movie still.

Nicole des Bouvrie
(@Nobyeni, Nobyeni.nl) is afgestudeerd in de hedendaagse filosofie (PhD) en werkzaam als freelance filosofe, schrijfster en consultant. Ze leest veel, en is voornamelijk geïnteresseerd in waarheid en waarachtigheid, filosofie, kunst, en het leven.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *