Film: Unbelievers

Deze film bleef een beetje onopgemerkt (is uit 2013), maar het is eigenlijk wel een nieuw markeerpunt in de opmars van het atheïsme. De inmiddels bekende bioloog Richard Dawkins en de minder bekende natuurkundige Lawrence Krauss gaan de wereld rond om het wetenschappelijk wereldbeeld te verkondigen. Religieuze wereldbeelden worden daarbij als haaks staand op het wetenschappelijke wereldbeeld gezien. De camera volgt ze daarbij. Een aantal celebrities doet nog een duit in het zakje. Gaat de film ergens heen of blijft het steken bij propaganda met veel bekende gezichten?

Versnipperde montage

De montage van de film is erg versnipperd. Het voelt alsof je naar een reisverslag kijkt dat door iemand met teveel koffie op is gemonteerd. En misschien ook met teveel drank op. Het is, zeker in het begin van de film, erg warrig. Dawkins en Krauss lopen steeds naar zalen, spreken daar een menigte toe, gaan met mensen in gesprek, en dat gaat zo een tijdje door. Je krijgt als kijker wel argumenten te horen, maar erg diep gaat het allemaal niet. Het is meer een overdaad aan soundbites.

De argumenten zijn wel een beetje bekend. Wetenschap onderscheidt zich van religie omdat het stellingen altijd toetsbaar en falsificeerbaar houdt. Religie doet dit andersom: dat zoekt bewijs voor een stelling en bedenkt hulpstellingen als het bewijs niet sluitend blijkt te zijn. Goed, dat soort redeneringen zijn inmiddels wel bekend. Opvallend is wanneer de heren het hebben over strategie: moet je provoceren? Moet je het hard spelen? In wat revolutionaire bewoording wordt gesteld dat schokkende informatie beter aankomt. Wakker schudden wordt zo in de moderne tijd een communicatiestrategie. Er zit toch ook wat ideologisch achter. Het idee van wakker schudden, van bevrijden, het gaat van Plato’s grot tot het evangelie en van Marx tot de Provo’s. Betekent niet dat het niet werkt. Het geeft wel de bevlogenheid van het hele project aan.

Propagandistisch

Maar propaganda – toch ook het kind van bevlogenheid – kent een keerzijde. Het zet altijd een eenzijdig beeld neer. Gerechtvaardigde middelen om een hoger doel mee te bereiken? Zelfs al zou je die gedachte volgen, dan is het nog de vraag of deze aanpak zich niet wraakt. Gelovigen worden afgebeeld als doorgedraaide fundamentalisten, of dat nu moslims of christenen zijn. De atheïsten die we te zien krijgen worden juist afgebeeld als lieve slimme vredige mensen. Okay, er steekt ergens in de film ook wel eens een atheïstische lieveling zijn middelvinger op naar de christelijke fundamentalisten en Krauss staat op een gegeven moment ook te praten met een rustige moslima met diens boek onder de arm. Maar toch, de boodschap die er vanuit gaat is: gelovigen slecht – atheïsten goed. Kan aan het beschikbare materiaal liggen. Maar het maakt een film verdacht. Trekt het uit de sfeer van documentaire en maakt er een propagandistisch pamflet van.

Dat is wel een beetje jammer. Wat betreft inhoud maar ook wat betreft de uitstraling van de film. Een goed debat met sterke argumenten maakt een betere indruk. Dat het laatste woord steeds aan de atheïsten is, dat gunnen we de documentairemakers. Dat is immers hun doel. Maar de kwaliteit van het laatste argument hangt toch ook af van de kwaliteit van de argumenten van de tegenstander. Met een bisschop die denkt dat Darwin fabeltjes verkondigde in de rol van tegenstander kan de kwaliteit van het debat niet al te best worden. Alle celebraties die in de film voorbijkomen dragen eigenlijk ook niet bij aan het betoog maar leiden af. Wat zou het dat regisseurs en acteurs zoals Woody Allen, Ricky Gervais en Cameron Diaz zich in het atheïstische gedachtengoed kunnen vinden?

Een mooie jurk?

Atheïsme is meer dan een jurk die je koopt omdat je favoriete Holywood sterren die ook dragen. De argumentatie erachter is ook meer dan een boekje met oneliners dat je bij een tankstation kan kopen. De film dreigt het hier wel een beetje toe te reduceren. En een ander feit dat dreigt, waar een ander artikel terecht op wijst: de film laat eigenlijk uitsluitend witte heren op leeftijd uit de hogere sociaaleconomische klasse zien die zich voor het atheïsme uitspreken (onze vertrouwde Ayaan Hirsi Ali is eigenlijk een van de weinige uitzonderingen). Zo’n eenzijdig beeld is niet verstandig en niet nodig.

Lees meer over deze film op IMDb

Lucas van Heerikhuizen
Lucas van Heerikhuizen is afgestudeerd als master in de godsdienstwetenschappen. Momenteel is hij werkzaam als webdeveloper en WordPress docent. Tevens is hij actief als redacteur voor Zinweb.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *