Film: Going Clear

Recent is een documentaire verschenen over de Scientology kerk. Het is een lange en goed verzorgde documentaire van ruim twee uur, met veel verbluffende verhalen.

De rol van religie

De ondertitel van de film luidt: “Scientology and the Prison of Belief.” Het idee van geloof als een gevangenis is interessant. Het thema komt in de film zelf herhaaldelijk aan bod, in de vorm van rationalisering. Steeds weer vertellen uitgetreden kerkleden over hoe zij hun handelingen bleven verklaren. Ze deden dingen die ze zelf gruwelijk vonden, maar bleven zichzelf toch steeds weer vertellen dat het voor het algemeen belang toch echt het beste was.

Op een hoogtepunt van de film (en ja beste lezer, spoiler alert) vechten mensen elkaar zelfs de tent uit om te mogen blijven in wat letterlijk als een gevangenis beschreven kan worden. Ze doen dit uit liefde voor het geloof, als teken van hun persoonlijke overtuiging. Het is een mooi dramatisch moment in de film, die van een metafoor een werkelijkheid weet te maken. Tegelijkertijd is wel de vraag: is het terecht om je achter geloofsartikelen te verschuilen? Is het werkelijk zo dat autonome besluitvorming door geloofsovertuigingen kan worden overstemd?

Politieke werkelijkheid

De film laat tegelijkertijd zien hoe macht tot corruptie kan leiden. Het wil laten zien hoe een geloof zonder checks and balances, met in wezen één persoon aan het stuur, zijn richting kan verliezen. Als er geen voldoende verdeling van de macht meer is, en slechts een top-down structuur overblijft, kan het gevaarlijk worden. Morele remming gaat verloren en uitbuiting ligt als gevaar op de loer. In de documentaire komt ook steeds naar voren: het is een paradijs voor sommigen, en een hel voor anderen.

Die hel wordt tegelijkertijd niet als zodanig ervaren, juist omdat zij die zich voor zeer weinig geld laten uitbuiten het idee hebben dat zij deel uitmaken van een elite corps. Zo komt ook op dit punt de rol van religie om de hoek kijken: zingeving kan worden aangewend om mensen de wil van een enkeling op te leggen. Dat hoeft overigens niet aan het geloof zelf te liggen. Misschien dat ieder geloof wel de potentie kent om als instrument ter verdediging van machtsmisbruik ingezet te worden. Zeker in het geval van centralisatie van de macht kan dit het gevolg zijn.

Wat is religie?

Het verhaal van de tax-exemption komt in de film ook aan de orde: religieuze organisaties hoeven in de Verenigde Staten geen belasting te betalen. In de film gaat het ook om de strijd van de Scientology kerk om deze erkenning van religieuze groep te verkrijgen. Het is een strijd die als fel beschreven wordt. Tegelijkertijd legt het een interessant gegeven bloot: vrijstelling van belasting maakt het voor organisaties aantrekkelijk om zich als religieuze organisatie te profileren.

Dit is waarschijnlijk nooit de bedoeling geweest toen er werd besloten religieuze organisaties vrij te stellen van belasting. Maar het is wel een effect. Het heeft, wellicht onvoorzien, van religie big business weten te maken. Op z’n minst is het lucratieve business. Het is interessant om stil te staan bij de vraag hoe dit religie in de Verenigde Staten heeft weten te veranderen.

De film moet het hebben van veel mensen die zich tegen de kerk gekeerd hebben, waardoor de film soms neigt naar propaganda eerder dan documentaire. Of alle feiten nu wel of niet kloppen, het stelt wel fundamentele vragen over de beleving van geloof, macht, de functie van religie en de specifieke relatie van al deze zaken tot de politieke situatie van de Verenigde Staten in het bijzonder.

Lees meer over deze film op de site van IMDb.

Afbeelding: Wikicommons

Bekijk hieronder de trailer van de documentaire:

Lucas van Heerikhuizen
Lucas van Heerikhuizen is afgestudeerd als master in de godsdienstwetenschappen. Momenteel is hij werkzaam als webdeveloper en WordPress docent. Tevens is hij actief als redacteur voor Zinweb.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *