Evil is in the eye of the beholder

Kalle Brüsewitz – Voorjaar 1999. Ik was bijna 14 en vol in de pubertijd. Ik hield me nog niet zo bezig met politiek en mijn wereld was niet groter dan mijn vrienden en een onverwachte SO. Maar toch raakte iets mij diep. Niet zozeer de gebeurtenis zelf, maar de gevolgen ervan. 

Op 20 april van dat jaar werd de wereld geschokt door iets groots. Die dag vond er op de Columbine Highschool in de stad Columbine in de Amerikaanse staat Colorado een bloedbad plaats. Twee leerlingen van de school liepen met machinegeweren het gebouw binnen en schoten 13 mensen en zichzelf dood. Als donderslag bij heldere hemel was Columbine ineens wereldnieuws.

Toch is het niet deze dag die ik mij herinner, maar het waren wel de dagen en weken erna die op mij een diepe indruk achterlieten. Het belangrijkste moment daarin was dat de Amerikaanse supermarktketen Wal-mart besloot met het stoppen van de verkoop van de cd’s van Marilyn Manson; dezelfde winkelketen die ook wapens en munitie verkoopt. Manson kreeg de schuld van het bloedbad: er gingen geruchten dat de schutters ‘I Love Marilyn Manson’ riepen toen ze schietend rondliepen. Manson, die bekend stond als ‘shockrocker’ kreeg de volle laag in de christelijke Verenigde Staten. Manson kwam in opspraak en Wal-mart haalde de cd’s uit de schappen; dus niet de munitie en de wapens werden uit de schappen gehaald, maar cd’s.  

Hoe erg moeten je teksten en je muziek zijn, wil je de hele wereld op zijn kop zetten en de schuld krijgen van zo een ongelooflijk wrede gebeurtenis? Is Marilyn Manson een wrede geweldsprediker en immoralist die verantwoordelijk is voor wat zijn schokkende muziek veroorzaakt of is Manson niet meer dan een kunstenaar die, net als schrijver Hafid Bouazza, niet verantwoordelijk is voor wat mensen doen met zijn kunst. Bouazza zegt daarover: ‘Iedereen heeft het recht om mijn teksten te verminken, verkeerd te lezen en verkeerd te interpreteren’. Niet hij, maar de beschouwer is verantwoordelijk voor wat het doet met een kunstwerk. Een derde optie is natuurlijk dat Manson een moralist is en zijn kunst niets meer is dan een spiegel voor de wereld.

In the Sex revolts van Simon Reynolds gaat de schrijver in op de fascinatie van mensen, kunstenaars in het bijzonder, voor het slechte. Hij stelt dat die fascinatie er altijd geweest is omdat de mens nou eenmaal bestaat uit dierlijke driften. In dit debat zijn er twee kanten: geloof je, zoals Immanuel Kant en Friedrich Nietzsche, dat de mens van nature goed is en altijd zal streven naar het goede voor de gemeenschap; of geloof je, zoals Marquis de Sade dat de mens van nature slecht is en gericht is op zijn eigen lusten.

Overigens is er in beide gevallen sprake van een verband tussen kunst en menselijk handelen. Dit is natuurlijk moeilijk te ontkennen en het is daarom veel interessanter hoe je deze verhouding tussen kunst en het menselijk handelen uitlegt. Neem je de positie in van de immoralist, die er vanuit gaat dat kunst er is om het slechte te laten zien en dat je daar van mag genieten; neem je de positie in van de moralist die ook stelt dat je door middel van kunst het slechte kan laten zien, maar dan om het individu op die manier aan te moedigen om goed te handelen, of neem je de positie van de autonomist is, die er van uit gaat dat kunst zijn eigen normen en waarden heeft en dat de invloed van een kunstwerk op het handelen geen causaal verband hebben, omdat de normen en waarden van het kunstwerk andere zijn dan die van het echte leven. 

Manson schaart zich onder de moralisten, dat wordt snel duidelijk uit een ingezonden brief van Manson zelf in het gerenommeerde muziektijdschrift Rolling Stone, wat een maand na het bloedbad verschijnt. Manson is een moralist, omdat hij verwacht dat het laten zien van het kwade leidt tot een inzicht bij het publiek die het individu aanzet tot het doen van het goede. Hij stelt: 

‘A lot of people forget or never realize that I started my band as a criticism of these very issues of despair and hypocrisy. The name Marilyn Manson has never celebrated the sad fact that America puts killers on the cover of Time magazine, giving them as much notoriety as our favorite movie stars. From Jesse James to Charles Manson, the media, since their inception, have turned criminals into folk heroes. They just created two new ones when they plastered those dipshits Dylan Klebold and Eric Harris’ pictures on the front of every newspaper. Don’t be surprised if every kid who gets pushed around has two new idols.’

Niet alleen legt hij de schuld bij een ander, hij geeft eigenlijk aan dat alles wat hij schrijft, hoe gruwelijk ook, een aanklacht is tegen de maatschappij waarin we leven. Alles wat hij schrijft is bedoelt op de mens op andere gedachten te brengen en aan te zetten tot goed handelen. Hij geeft verderop in het artikel duidelijk aan dat hij zich bewust is van de  controverse die hij, al dan niet bewust, oproept: 

‘I’m a controversial artist, one who dares to have an opinion and bothers to create music and videos that challenge people’s ideas in a world that is watered-down and hollow. In my work I examine the America we live in, and I’ve always tried to show people that the devil we blame our atrocities on is really just each one of us.’

Daaruit is duidelijk de moralistische toon te halen. Hij gebruikt die ‘frames’, ‘schemata’ en ‘scripts’ uit onze Westerse maatschappij om ons te laten zien hoe het niet moet; een extreme moralist dus. In het hele werk van Marilyn Manson sijpelt door dat hij vooral gelooft dat de wereld beter kan worden, zoals Herbert Marcuse het wil: ‘De kunst laat de slechte wereld zien en moedigt je aan om het goede te doen’. Daarmee schaart hij zich zelfs onder de utopisten. 

Manson claimt dat hij niets meer laat zien dat de Amerikaanse maatschappij zoals deze is. Dat is toch heel wat anders dan wat hem wordt verweten. Je moet dus eigenlijk stellen dat Manson de waarheid laat zien, en dat de maatschappij de waarheid niet kan ‘handelen’. Manson is dus geen onheilsprediker, maar een waarheidsverteller. Maar wel eentje die daarvoor de controversiële weg kiest. 

‘Iedereen heeft het recht om mijn teksten de verminken, verkeerd te lezen en verkeerd te interpreteren’. Evil is not in a piece of art, evil is in the eye of the beholder…

Kalle Brüsewitz is (eind)redacteur van het magazine Doopsgezind NL

Foto: Kmeron/flickr

Claudia Pietryga
Claudia deed zowel een sociaal-agogische als journalistieke opleiding en is alweer bijna tien jaar freelance journalist. Ze schrijft het liefste over maatschappelijke onderwerpen en publiceerde onder meer stukken in de Flair, Hallo Jumbo, Spits, Het Parool, diverse blogs, lokale bladen en uiteenlopende (online) media voor met name ondernemers.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *