Eenheidsworst, hoe meningsuiting meningsvorming beperkt

Voetbalsupporters, ondernemers, studenten, ministers, artiesten en ieder ander kunnen op social media en discussiefora hun mening ventileren. Door de grote diversiteit aan personen op deze platforms zou je denken dat er een grote verscheidenheid aan informatie en zienwijzen ontstaat. Maar schijn bedriegt. 

Van grote filosofen als Desiderius Erasmus en John Locke leren we dat aan vrijheid van meningsuiting een verantwoordelijkheid vooraf gaat. Pas wie zelf kennis kan vergaren, kan zich beroepen op de genoemde vrijheid. In de praktijk echter, blijken we niet zelden in onze naaste omgeving te zoeken naar invloedrijke personen en nemen we hun mening over als ware die de onze, zonder dat enig verder denkwerk wordt verricht.

Deze individuen, die wij (gaan) zien als opinieleiders, interpreteren nieuwsberichten van de publieke media en spelen vervolgens hun versie van dit nieuws door aan het publiek. Dit proces van beïnvloeding staat in de communicatiestudies bekend als de two-step-flow theorie.

Ondergeschikt

Deze communicatietheorie werd geïntroduceerd in 1944 door het onderzoeksteam van Paul Lazarsfeld en is, meer dan een halve eeuw later, actueler dan ooit. In het landschap van sociale media en discussiefora lijken berichten van de gevestigde media ondergeschikt aan meningen van individuen. Daar komt bij dat waar het bereik van opinieleiders zich voor het digitale tijdperk beperkte tot mond-tot-mond berichtgeving (WoM – word-of-mouth), dit nu is verschoven naar elektronische mond-tot-mond (eWoM) verspreiding met een veel breder bereik. Volgens hoogleraar Communicatiewetenschap Fred Bronner hernieuwt deze verschuiving het concept van opinieleider.

De scheidslijn tussen journalistieke mediabijdragen, meningen van opinieleiders en de ontvangers wordt steeds vager.

Met internet, sociale media en discussiefora hebben we niet alleen toegang tot een ongekende hoeveelheid informatie, ook de scheidslijn tussen journalistieke mediabijdragen, meningen van opinieleiders en de ontvangers van berichten wordt steeds vager en er ontstaat een wildgroei van zowel deskundige als ongefundeerde meningen.

Neem bijvoorbeeld de receptenblogs over een ‘gezonde levensstijl’ die als paddestoelen de grond uit schieten. In plaats van zelf na te denken over wat goed voor ons is, is er blijkbaar een behoefte aan mensen die hun interpretatie van ‘gezond’ met ons delen – in de vorm van recepten welteverstaan. Deze foodies zijn dus in feite opinieleiders met een enorme achterban. 

Solide argumentatie

Sociale media en discussiefora kunnen het proces van oordeelsvorming verrijken en zijn derhalve middelen voor zelfrealisatie, waarmee elk individu gehoord kan worden. Maar kan er worden gesproken van uitwisseling van weloverwogen meningen – of überhaupt van oordeelsvorming – zonder solide argumentatie? Wat is een mening waard die is geleend?

Dat mensen zich door elkaar en door de media laten beïnvloeden, is niets nieuws en zal waarschijnlijk altijd zo blijven. Maar sociale media maken het ons lastiger het kaf van het koren te scheiden en de deskundigen onder de opinieleiders te herkennen.

Foto: Carlos de la Orden@Freeimages.com

Mimy Jadoenathmisier
Mimy Jadoenathmisier is musicologe en impresario voor klassieke musici (Nachtmusik.nl). Eerder schreef ze teksten met een muzikale inslag voor o.a. Cleeft.nl en DeFusie.net en werkte ze bij de programmering van Het Concertgebouw. Ze gelooft in de kracht van het interdisciplinaire en haalt inspiratie uit filosofie, kunst, cultuur en natuurlijk muziek.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *