Drie uitdagingen aan vrijzinnige theologie

Koen Holtzapffel behandelt in zijn artikel drie uitdagingen aan vrijzinnige theologie, afgeleid uit het denken van publieksfilosofen.

De eigen identiteit

Onlangs op de presentatie van het jaarboek Het Vrijzinnige Web kwam ook al de vraag ter sprake: wat is de identiteit van de vrijzinnige? Op z’n minst één ding: moeilijk. De vrijzinnige wordt namelijk van twee kanten bestookt. Holtzapffel merkt dat ook in zijn stuk op:

“Een tweede uitdaging voor vrijzinnige theologie bestaat in het schetsen van de contouren van een ‘Religie met God’, die zich blijvend onderscheid van zowel christelijke orthodoxie als humanisme dat het menselijk perspectief niet te buiten wil gaan.”

De invloed van publieksfilosofen

De vrijzinnigen willen misschien niet oplossen in het humanisme, debat er mee is dan nog niet uit den boze. Holtzapffel gaat in op het denken van vooraanstaande auteurs zoals Joke Hermsen, Frédéric Lenoir en Alain de Botton. Zij laten zich in meer of mindere mate ook in met religie. In de Botton lijkt Holtzapffel tegelijkertijd de grootste uitdaging te herkennen.

De Botton zoekt in de religieuze tradities naar aspecten die ook in een atheïstische overtuiging bruikbaar zijn. Maar zijn deze botten, deze relieken, wel genoeg zonder religieus vlees? Kan het volstaan om religie te reduceren tot goede ideetjes, gezien door een rationele bril? Holtzapffel herkent hieron ook een uitdaging:

“[H]oever kun je met het verstand komen inzake het geloof? In hoeverre laten geloof en verstand zich werkelijk verzoenen? Hoe kun je de culturele erfenis van het christendom, de ‘filosofie van Christus’, op zinvolle wijze verbinden met irrationele aspecten van geloof? Met gevoel, mystiek, aanbidding en overgave, profetie en openheid voor het transcendente? Hier ligt een eerste uitdaging voor vrijzinnige theologie.”

Geloofsgemeenschap

Ten slotte vraagt Holtzapffel zich ook af hoe de vrijzinnigheid zich tot de geloofsgemeenschap kan verhouden, als hij schrijft:

“Precies hier, in de relatie tussen riten, verhalen, symbolen en geloofsgemeenschap ligt een derde uitdaging voor vrijzinnige theologie. Met haar spiritualistische en individualistische inslag erkent zij van harte dat rite, verhaal en symbool ook los van geloofsleer en -gemeenschap verkrijgbaar en van betekenis zijn. […] Tegelijk is de vraag of vrijzinnige theologie in staat is om de meerwaarde van de verbinding van verhaal, rite en geloofsgemeenschap duidelijk te maken.”

Wat te denken ook over beleving? Of dit nu samen is of alleen, los van het droge rationele denken? Vrijzinnigheid wil nog wel eens de nadruk leggen op denken, maar dreigt het daarmee niet ook de Schleiermacheriaanse nadruk op beleving van geloof te verliezen?

De zere plek

Holtzapffel lijkt zo treffend de vinger op de zere plek te leggen. Hij brengt goed huidige problemen waar vrijzinnigheid mee worstelt in kaart. Het stuk nodigt ook duidelijk uit tot verdere reflectie, waar de vragen die hij formuleert aan het eind staan. Ze zijn het product van het denken dat eraan vooraf gaat, rijk van De Botton tot Schleiermacher en van Roessingh tot Kant.  Het stuk nodigt zo absoluut uit tot nader denken.

Lees het volledige artikel (in PDF) Publieksfilosofen over religie, drie uitdagingen aan vrijzinnige theologie van Koen Holtzapffel op de site van het Arminius Instituut.

Afbeelding: MIUMC via Compfight cc

Lucas van Heerikhuizen
Lucas van Heerikhuizen is afgestudeerd als master in de godsdienstwetenschappen. Momenteel is hij werkzaam als webdeveloper en WordPress docent. Tevens is hij actief als redacteur voor Zinweb.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *