Doopsgezind NL: De kunst van het leven

De wijze rabbi Susja zei kort voor zijn dood: ‘In het toekomende Rijk zal mij niet gevraagd worden: “Waarom zijt gij niet Mozes geweest?” Mij zal gevraagd worden: “Waarom zijt gij niet Susja geweest?” Is deze uitspraak van een van de beroemdste chassidische wijzen in wezen niet eenzelfde opdracht als die van het doopsgezinde jaarthema ‘Geroepen om te leven’? Je hebt maar een leven gekregen en – zoals elders in het chassidische verhaal staat – “met iedere mens is er iets nieuws ter wereld gebracht, dat er nog niet was, een eerste en enig iets”. Om die unieke mens te worden, om je eigen weg te gaan, dat is een zware opdracht. Je hebt een leven lang nodig om antwoorden te vinden, of op z’n minst een richting. “Een heel leven lang leren leven”, volgens de Romeinse wijsgeer Seneca. Door Tea Rienksma.

Druk

Onlangs was ik in Parijs. Opnieuw trof mij het grote aantal zwervers, daklozen, bedelaars. Regelmatig moesten we opzij stappen voor iemand die dwars op het trottoir lag te slapen. Ook deze mensen zijn unieke schepselen Gods. Is het hen gelukt de opdracht ‘geroepen om te leven’ te verstaan? Is hun manier van leven voor hen een vorm van levenskunst? Ik geloof beslist dat er onder hen mensen zijn die niet anders zouden willen leven. Maar voor de meerderheid geldt dat het hen niet gelukt is om iets van hun leven te maken. Overigens hoeft het niet direct zo met je af te lopen wanneer je de weg in het leven op een gegeven moment wat kwijt bent. Soms is er teveel waaruit we moeten kiezen, teveel wat we kunnen doen of waar we achteraan kunnen, teveel vrijheid om ons leven zelf vorm en inhoud te geven – maar ook teveel druk om zo authentiek mogelijk te zijn. Niet iedereen kan tegen die druk, of wil daar tegen kunnen. Is dat de reden waarom levenskunst zo in de belangstelling staat?

Filosofen

In de jaren ’80 van de vorige eeuw voerde de Franse filosoof Michel Foucault een pleidooi voor de kunst van het leven, als reactie op de onverschilligheid van de moderne westerse cultuur. Joep Dohmen, inmiddels emeritus hoogleraar ethiek aan de Universiteit voor Humanistiek, laat zich door hem inspireren in zijn boeken over levenskunst. Hij beaamt de noodzaak van levenskunst in een samenleving die steeds meer vercommercialiseert, waarin de jachtigheid en vluchtigheid van het dagelijkse bestaan mensen afbrengt van hun opdracht iets méér van hun leven te maken dan materieel gewin en succes. Voor Dohmen verwijst levenskunst naar twee aspecten, namelijk zo bewust mogelijk proberen te leven, en je oefenen in zelfexpressie. Met dit tweede aspect bedoelt Dohmen je bewust zijn van wat voor jou belangrijk is en daarnaar proberen te leven.

De Benedictijner monnik Anselm Grün ziet in de huidige tijd een bestaansleegte waarin veel afleiding en vermaak is, maar nergens rust. Kern van zijn levenskunst is zoveel mogelijk in het hier en nu leven en het besef ontwikkelen dat er voor alles een tijd en een uur is. Ook de beroemde kerkvader Augustinus heeft zich uitgesproken over levenskunst. De waarden waarachtigheid, eerlijkheid en oprechtheid vormen de basis van zijn christelijke levenskunst. Veel hedendaagse denkers over levenskunst baseren zich op de ideeën van de klassieke Griekse en Romeinse wijsgeren, zoals Socrates, Plato, Aristoteles, Seneca en Marcus Aurelius. Dezen stichtten diverse scholen waar mensen zelfkennis konden verwerven en zich konden oefenen in de levenskunst.

Leefregels

Ook in de huidige tijd is een groeiend aanbod van activiteiten op het gebied van de levenskunst. Niet alleen ouderen tonen hiervoor belangstelling. Vorig jaar werd in Amsterdam de ‘School of Life’ opgericht die zich met name richt op dertigers die op zoek zijn naar zichzelf, als tegenwicht tegen een leven vol verplichtingen en stress. De ‘School of Life’ werd in 2008 in Londen opgericht door de Zwitsers-Britse filosoof Alain de Botton en heeft inmiddels wereldwijd vestigingen. Doel is mensen in een geseculariseerde wereld te leren hun leven te ritualiseren. Dat is ook de kern van de kloosterregel van Benedictus en de benedictijnse spiritualiteit. Benedictus van Nursia (480-547) bedacht drie basisgeloftes voor zijn monniken: trouw blijven aan datgene waaraan je je verbonden hebt (stabilitas), zelfreflectie en werken aan jezelf om een beter mens te worden (conversatio morum), en aandachtig luisteren naar jezelf en naar de ander (obedientia). Daarbij wordt het dagelijkse leven gestructureerd middels vaste tijden voor werken, bidden, eten, slapen en ontspanning. Nu wij tegenwoordig de mogelijkheid hebben om zeven dagen in de week boodschappen te doen, 24 uur met de hele wereld online te zijn en in onze eigen tijd te werken, vormt deze benedictijnse levenskunst voor een groeiende groep mensen een belangrijke inspiratiebron.

Schat

Rabbi Eisik, zoon van rabbi Jekel, had eens een droom waarin hem opgedragen werd onder de centrale brug in Praag te zoeken naar een schat. Toen de droom drie keer terugkwam, ging rabbi Eisik naar Praag. Maar bij de brug stonden wachtposten, want de brug voerde naar het koninklijk paleis, en rabbi Eisik durfde niet te graven. Hij ging echter iedere dag naar de brug, totdat één van de wachtposten hem op een morgen vroeg wat hij daar kwam doen. Rabbi Eisik vertelde hem over zijn droom. De wacht lachte hem uit: ‘Wie gelooft er nou zijn dromen. Dan had ík zeker naar Krakau moeten gaan om onder de haard van een zekere Eisik, zoon van Jekel, naar een schat te zoeken.’ Rabbi Eisik keerde vervolgens naar huis terug, groef de schat onder zijn eigen haard op en liet een bedehuis bouwen.

De schat vinden in je eigen hart en proberen je eigen, unieke weg te gaan in al je kwetsbaarheid, kleinheid en grootsheid: dat is de basis van de kunst van het leven. Om hier iets van gestalte te geven is een leven lang leren leven nodig, met vallen en opstaan en weer verdergaan.

Doopsgezind NL
Het maandblad van de Doopsgezinden in Nederland.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *