Donkere godshuizen

Je kan tijdens de Museumnacht in Amsterdam natuurlijk naar het Stedelijk, het Rijks en het van Gogh. Dat is een avond van uren in de rij staan buiten in de kou waarop je nauwelijks een glimp opvangt van een kunstwerk omdat je door de massa niets kunt zien. Wat je ook kunt doen is alle kleine kerkjes bezoeken die op deze avond ook hun deuren open zetten. Je loopt zo door en zo’n nachtelijke sfeer is best bijzonder.

Niet alleen kerken

In de titel van dit artikel komt niet het woord ‘kerk’ voor. Dat is niet toevallig. De Portugese Synagoge is namelijk ook open op deze avond. Het is indrukwekkend hoe groot dit gebouw eigenlijk is. De sfeer begon hier. Ik schaamde me een beetje voor mijn ultramoderne neigingen toen ik tot mijn verbazing opmerkte dat er echte kaarsjes brandden op de kroonluchters. Het was toen ook meteen een stuk meer bijzonder.

De hele setting is ook eigenlijk heel vreemd. Want niet alleen ontbreekt het daglicht, ook het ritueel is er niet. Mensen lopen een beetje rond, kijken om zich heen. Maar er is geen dienst aan de gang met voorgeschreven gedragsregels. Het is alsof het huis even pauze heeft en het wel leuk vindt om met jou samen een kopje koffie te drinken.

portugese-synagoge

De kaarsen in de nacht zorgen voor een intieme sfeer in de Portugese Synagoge

Katholiek schuilen

Voorheen een kerk en nu het museum is Ons Lieve Heer op Solder. Dit was een schuilkerk in Amsterdam voor de katholieken, na de Reformatie. Het is nu een museum en dat maakt het een beetje anders. Bij binnenkomst is het namelijk erg museum-achtig. Harde stralen lamplicht begroeten je in een moderne witte ruimte. Wel even wat anders dan de nachtelijke godshuiservaring. Maar het komt goed. Een paar trappetjes af en je kunt het echte pand betreden waar de diensten werden gehouden.

Dat begint met heel veel trappen oplopen, wel weer lekker terug in het donker. Het is heel vreemd. Je hebt geen idee waar je heen gaat langs al die trappen. De plafonds hangen allemaal laag en de gangen zijn smal, dus het voelt ook een beetje claustrofobisch. Je voelt je een beetje Alice in Wonderland. Maar je blijft gewoon maar klimmen, alle smalle trappetjes op. Tastend in het donker, vertrouwend op dat het wel goed zal komen.

En het komt goed. Opeens sta je oog in oog met een hele eigenaardige mix van Amsterdamse huiselijke sfeer en religieuze altaren. Polderreligie op z’n best. Een mooi warm rieten tapijt, maar wel enorme altaren waarvoor je kunt plaatsnemen. Was de Synagoge alleen maar even op vakantie, deze kerk is met pensioen. Maar het nodigt ook uit om na te denken over de rituelen die erin plaats hebben gevonden. Je vraagt je af wat hier allemaal gebeurd is. Wie zijn hier allemaal geweest?

ons-lieve-heer-op-solder ons-lieve-heer-op-solder-3

Prachtige ornamenten in toch zo’n Amsterdams huis

Oude kerk en nieuwe kerk

De tocht ging ook nog langs de Nieuwe Kerk. Maar daar heerste meer de Museumnacht stemming. Een grote kerk op de Dam in Amsterdam, daar is het op zo’n avond feest. Er klinkt harde muziek en er is veel kunstmatig licht. Niets mis mee maar niet helemaal de toon van de rest. Wel mooi is overigens de tentoonstelling Rome die daar te zien is. Christelijke kleine beeldhouwwerkjes uit de vierde eeuw na christus, hoe vaak doet de gelegenheid zich voor dat te mogen zien?

feest-nieuwe-kerk

Licht en live muziek in de Nieuwe Kerk

nieuwe-kerk-rome-tentoonstelling

Ook mooie beeldjes uit de vierde eeuw na christus op de tentoonstelling Rome in de Nieuwe Kerk

In de Oude Kerk heerste wel de juiste toon. Het was er pikkedonker. Bovendien mocht je binnen niet praten, er was in deze Museumnacht gekozen voor stilte in de kerk. Wel meer als artistiek “performance” maar het scheelde eigenlijk niet veel van een ritueel. Een modern ritueel zullen we het maar noemen. Als je wilde mocht je ook op de grond gaan liggen in een monnikspij, zo lang als je zelf wilde. Alleen op de koude stenen vloer van deze donkere, stille kerk. Voor wie het overigens niet weet: deze kerk ligt in het hart van de drukke hoerenbuurt van Amsterdam. Liggend ben je echt in stilte alleen in het oog van de storm.

oude-kerk

Wie goed kijkt ziet het grote orgel in de duisternis op deze stille avond in de Oude Kerk

De Museumnacht biedt zo een unieke gelegenheid om na te denken over kerken “na de show”, als de lichten uit zijn. Het voelt een beetje als op het podium staan na een voorstelling.. Dan pas sta je stil bij wat er eigenlijk juist altijd gebeurt. Ook mooi om te zien dat de kunst in deze pauzetijd juist weer nieuwe rituelen ontwikkelt.

Lucas van Heerikhuizen
Lucas van Heerikhuizen is afgestudeerd als master in de godsdienstwetenschappen. Momenteel is hij werkzaam als webdeveloper en WordPress docent. Tevens is hij actief als redacteur voor Zinweb.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *