De vraag van geloof en filosofie – over vragen stellen en onderzoek doen

Uit de enquete onder lezers van Zinweb kwam duidelijk naar voren dat voornamelijk de thema’s geloof en filosofie/levenskunst interessant worden gevonden. Waardoor zou dat komen? Passen die twee thema’s dan zo goed bijelkaar? Of heeft het te maken met de manier waarop vrijzinnigheid ervaren wordt? Reflectie over de aard van deze vraag, door filosofe Nicole des Bouvrie.

Wat is filosofie? Wat is geloof?

Waarom passen filosofie en geloof bijelkaar? Zoals elke goede vraag, dient ook deze eerst bekeken te worden op begripsniveau. Wat is filosofie, en wat is geloof? Het antwoord daarop is waarschijnlijk ook direct het antwoord op de algemene vraag. Vandaar dat het voornamelijk belangrijk is dat je weet aan wie je de vraag stelt. 

De paradox van het vragen stellen

Hoe je vragen begrijpt en zelfs de manier waarop vragen worden geformuleerd, verraden al welk antwoord er mogelijk is. Wanneer twee termen A en B met elkaar vergeleken worden, vergelijk je ze anders dan wanneer je A met C zou vergelijken. Zo kun je schijnbaar geen appels met peren vergelijken, terwijl die toch best wat overeenkomsten hebben volgens elke groenteboer. 

Zo ook hier. Zowel geloof als filosofie behoren tot het soort termen dat geen vaste, empirische, materiële betekenis heeft. Het begrip van de term hangt af van het paradigma – het grote verhaal dat om ons heen hangt en alles waarde en betekenis geeft. Het verhaal waar we ons in bevinden, waar we deel van uit maken en waardoor we worden bepaald. 

Mijn verhaal is niet per se het jouwe

Wanneer voor mij mijn begripsniveau zo is, mijn verhaal zo is, dat ik filosofie en geloof kan vergelijken, dan betekent dat dat ik zoveel overeenkomsten zie dat vergelijk mogelijk is, dat ik ze in één vraag kan stoppen en er over na kan denken zonder dat het overkomt als een absurde en onmogelijke vraag. Mijn begrip van de termen op zichzelf zullen dus ook met mijn begrip van de andere temaken hebben.

Maar dat betekent niet dat het zo is, dat filosofie en geloof op zich met elkaar te maken hebben. In mijn begrip wel, en dat komt door het paradigma waar ik me in bevindt. Iets wat ik kan onderzoeken, en wellicht zelfs kan veranderen, of proberen op te leggen aan anderen. En dat te onderzoeken leert me niet zozeer iets over die twee termen in het algemeen, maar wel wat die termen voor mij betekenen.

Noodzaak van de ander

Daarom is bij zulk onderzoek het gebruiken van bronnen die buiten jezelf liggen zo belangrijk. Andere mensen, andere denkers, boeken, media. En telkens als ik denk te begrijpen wat de ander me vertelt, wat ik lees, zal ik mezelf af moeten vragen: lees ik nu op de manier waarop mijn paradigma het al begrijpt, lees ik een ondersteuning van wat ik al weet? Of laat ik het andere werkelijk anders zijn, zonder direct herkenning te willen, en daardoor wellicht iets totaal nieuws te horen of lezen?

Dat is wellicht wat vrijzinnigheid is. Het radikaal andere de mogelijkheid geven te bestaan, het te horen en het mee te nemen als onderdeel van je eigen verhaal. Of wat denkt u daar van?

Afbeelding: Scott McLeod via Compfight cc.

Nicole des Bouvrie
(@Nobyeni, Nobyeni.nl) is afgestudeerd in de hedendaagse filosofie (PhD) en werkzaam als freelance filosofe, schrijfster en consultant. Ze leest veel, en is voornamelijk geïnteresseerd in waarheid en waarachtigheid, filosofie, kunst, en het leven.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *