De verloochening van Petrus

Voor me op mijn schrijftafel ligt het boek ‘Vrijheid en Geest’ van de Russische schrijver en filosoof Nicolaj Berdjajev (1874-1948). Vele van de bladzijden zijn gerafeld en bruin gekleurd. En wat des te opmerkelijker is. Het boek bevat honderden aantekeningen die schilder Elisabeth Heuff erin maakte. Boven de inhoudsopgave staat een citaat van Berdjajev, in het handschrift van Elisabeth:  ‘De mens is slechts een voornemen van God…’ 

Er staat een pijltje onder die verwijst naar de rechterbladzij, het voorwoord van Berdjajev. Laten we kijken wat daar staat. 

Nieuw leven
‘De mensch is niet een definitief voltooid wezen; hij vormt zich en wordt door de levenservaring, door de beproevingen van zijn lot gecreëerd. De mensch is slechts het voornemen van God. Het verleden kan worden overwonnen, het kan worden verlost en vergeven. Zoo leert ons het christendom. De geboorte tot een nieuw leven is mogelijk.’ Al deze woorden heeft Elisabeth onderstreept met een zwarte stift, alsof elke stiftstreep een commentaar was op de pennenvruchten van de Russische meester.

Waardigheid
Elisabeth Heuff-Kuylaars (1910-1994) was een groot bewonderaar van de Russische schrijver en filosoof Nicolaj Berdjajev (1874-1948). Berdjajev was een mysticus en gnosticus die met grote liefde over het mystieke christendom schrijft. Ik durf de bladzijden van het boek bijna niet om te draaien, bang om het broze papier te breken. Maar voorzichtig lees ik door bij de man die in zijn manier van denken uitging van de erkenning van de waardigheid van het individu, zelfs van de meest onbetekenende mens, en het geheim van ieders leven. Berdjajev zag dat leven weerspiegeld in de lijdende Christus. De lijdende Christus werd de handtekening onder het werk van Elisabeth Heuff.

Lijden
Zonder dat ze een bepaald kerkgenootschap aanhing, was het werk van Heuff-Kuylaars dus sterk religieus gekleurd. Haar personages dragen de sporen van het lijden op hun gezicht. Die gezichten zijn verweerd, maar nooit zonder hoop, hoop op een betere toekomst. Een van haar fascinerende schilderijen is ‘De verloochening van Petrus’. Ik heb Elisabeth pas recentelijk leren begrijpen door het lezen van de woorden van Berdjajev. Als Petrus Christus loochent, dan loochent hij niet de uiterlijke Christus, maar dan loochent hij de mogelijkheid die ieder mens heeft om tot Christusbewusztijn te komen.

Worsteling
Door het werk van Berdjajev te lezen, zag Elisabeth Heuff-Kuylaars dat je Christus kunt ontmoeten door een innerlijke, geestelijke ervaring. ‘Het Christusgevoel klinkt door in al mijn werken’, heeft ze ooit gezegd. De loochening door Petrus staat waarschijnlijk ook voor haar eigen worsteling met haar onvermogen om door pijn, verdriet en lijden heen, toch het licht te blijven zien. Maar ze blijft uitkomen bij het Christusbewustzijn en het Christusgevoel. 

Vrijheid
Dat Christusgevoel ontleende ze aan Berdjajev. In de wijze waarop Berdjajev over het Christusbewuszijn schrijft kun je lezen dat hij kritisch staat tegenover de gewone gnostiek. Hij stond een vorm van Christusbewustzijn voor die dichtbij de gewone mens stond. ‘De vrijheid heeft me tot Christus gebracht en ik ken geen andere weg tot Christus dan die van de vrijheid. […] Menschen van het autoritair-erfelijke type der religiositeit zullen degenen die door de vrijheid tot de religie kwamen, door immanente ervaring van het tragische des levens, moeilijk kunnen begrijpen.’

Stilte
‘Als er narigheid op je afkomt, verdriet of ziekte, wees dan heel stil, want in de stilte ervaar je het goddelijke en in de ervaring van het goddelijke kun je problemen oplossen.’ Haar religieuze, mystieke gerichtheid is al ontstaan op Sumatra, waar Elisabeth in 1910 werd geboren. Ze woonde tot 1938 op Borneo en kwam naar het Gelderse Neede nadat ze met de huisarts Han Heuff was getrouwd. 

Autodidact
In de voorkamer van het doktershuis aan de Stationsweg in Neede had Elisabeth, die als schilder autodidact was, haar atelier. Daar maakte ze haar beelden en schilderijen. Toen ze in 1994 overleed, liet ze tweehonderd olieverfschilderijen en tal van aquarellen, tekeningen en beelden na. Die collectie wordt beheerd door de Elisabeth Heuff-Kuylaars Stichting.

Foto: de verloochening van Petrus
De Elisabeth Heuff-Kuylaars Stichting heeft ten doel om het werk te beheren, meer bekend te maken en uit te lenen.
Kijk voor meer informatie op www.elisabeth-heuff.nl

Rinus van Warven
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *