De valkuil van een andere kathedraal

Nico van der Perk las VAN DE KAART van Boele Ytsma en schreef hem de volgende brief:

Dag beste Boele. Vandaag heb ik je boek uitgelezen. Ik kan niet anders zeggen: Mooi en meeslepend geschreven. Authentiek. Bewogen. Mijn complimenten voor dit bijzondere tijdsdocument! Herkenbaar ook, althans het deel waarin je schrijft over het onbekende “land” dat we in zijn gegaan.

Het land van postmodernisme, van niet-weten, van zoeken, van “aan geloofswaarheden voorbij”. Maar niet herkenbaar, wat mij betreft, waar het gaat om het land waar je uit vandaan komt, de wereld van evangelischen en orthodoxen. Ik heb daar nooit toe behoord. Ik ben weliswaar middenorthodox hervormd opgevoed, maar langzaam, als ware het een “fluwelen revolutie”, doorgegroeid naar de (uiterst) linkerkant van de kerk. De “Kathedraal van het Zeker Weten” van de christelijke dogma’s heb ik nooit bewoond. Als kind op de basisschool in de jaren zestig wist ik al dat het scheppingsverhaal geen natuurwetenschappelijke feiten beschrijft. Dat kán gewoon niet. En in die rare opvatting van “god die zijn eniggeboren zoon naar de aarde heeft gestuurd om ons van onze zonden te verlossen, als we maar in hem geloven”, daar heb ik echt nooit in kunnen geloven. Toen ik als student catechese kreeg van de gereformeerde “ketter” Herman Wiersinga, die in zijn boeken deze leerstelling theologisch onderuit haalde, werd in daarin bevestigd.
Mijn geloofsgeschiedenis is een hele andere. In de jaren tachtig betrad ik een andere “Kathedraal van het Zeker Weten”, niet die van de orthodoxie (de rechte leer), maar die van de “orthopraxis” (het rechte, nl. linkse handelen). Ik kwam terecht in de wereld van de bevrijdingstheologie, van basisbeweging, studentenekklesia, van activistisch links, van christen-marxisme, van “hemel op aarde” als politiek program. De “hemel” dat is: gerechtigheid op aarde; mensen die lijden aan onrecht moeten worden recht gedaan, hier in dit leven, hier op aarde! Dat is een belofte, maar ook een opdracht: Wij mensen moeten dat realiseren, in navolging van Jezus (ja, dat was vooral ook een “heilig moeten”). Een volstrekt andere gedaante van de kerk dan die jij beschrijft, maar vermoedelijk niet minder orthodox. Alleen heb ik er niet onder geleden, zoals jij onder jouw orthodoxie. Ik heb er met plezier en enthousiaste bezieling aan meegedaan; ik doe er ook geen afstand van, want het was een mooie tijd. Maar ook daar ben ik weer langzaam uitgegleden, opnieuw een “fluwelen revolutie”, die samenviel met de opkomst van het postmodernisme, het einde van de grote (ook politieke) verhalen. Ik heb van dat proces verslag gedaan in een boekje dat ik in 1996 schreef: “Het lijden even opgeschort, postmodern diaconaat” . En nu heb ik diezelfde onzekere wereld als jij betreden, en zo komen we elkaar tegen: post-evangelisch en post-links.
Een paar kanttekeningen nog bij je boek. Mooi hoe je zegt dat het niet gaat om de “waarheid”, om de inhoud van wat je gelooft, maar om “waarachtigheid”, die zich vooral toont in je handelen, in je inzet tegen onrecht. Ik onderschrijf dat van harte! Maar, zeg ik erbij, pas op voor die valkuil van de orthopraxis, van het precies menen te weten hoe je moet handelen. Want ook dat kan uitlopen tot nieuwe stelligheden en tot harde veroordeling van anderen. Tot een nieuwe “Kathedraal”. Ik zeg dat vanuit mijn eigen hierboven geschetste geschiedenis. In een blogbijdrage hier op Zoekend Geloven stelde Ellen Goslinga terecht dat we geen supermensen zijn die alles kunnen. Ik gaf haar daarin gelijk. “Doen als Jezus” is meestal ook maar een poging, een weg die je gaat, zonder zeker te weten of je wel goed zit en waar je precies uitkomt. Ook (en misschien zelfs juist) in ons handelen zijn we “van de kaart”. Ik aarzel dus als je n.a.v. het “Onze Vader” schrijft: “Wie bidt om het doen van deze wil, weet wat hem te doen staat”. Nee, ik weet dat vaak niet, in ieder geval veel minder dan vroeger. Ook dat hoort bij deze onzekere tijd.
Dan jouw repliek op Klaas Hendrikse, waar het gaat om de plek van Jezus en de bijbel in de kerk. Zelf vind ik dat niet de bijbel en niet Jezus, maar de levensverhalen van mensen centraal staan in de kerk. En die eigen verhalen en levenservaringen van onszelf, die leg je dan naast de bijbelverhalen en in het bijzonder naast het verhaal van Jezus. En wat mij betreft mag je daar ook nog andere verhalen, boeken, kranten, meningen, tradities, websites, kunstuitingen naast leggen. En kijk dan maar eens of het herkenning geeft. Of juist spanning, of zelfs weerzin. En ga daarover in gesprek, zing daarover, mediteer daarover. Wees stil. En laat je raken en inspireren. En dan “gebeurt” god (om met Klaas te spreken). Dat is voor mij “kerk”; een positie dus tussen jou en Klaas in.
Tja, en dan Andries Knevel. Mooi hoe je je met hem hebt verzoend (en in hem met je orthodoxe voormalige geloofsgenoten). Ik heb ook naar de EO-film gekeken vlak voordat ik naar je boekpresentatie toe ging. Ontroerend! Maar als ik dan zijn nawoord in je boek lees, dan denk ik dat hij er niets van begrepen heeft. Hoe hij je dan toch weer “dwingt” om duidelijk te zijn over de “feitelijkheid van Kruis en Opstanding”. Nee Andries, daar staat of valt het christelijk geloof helemaal niet (meer) mee. Het gaat niet meer om feiten, om waarheden. Ga het boek van Boele nog maar eens een keertje goed lezen!
Mijn indruk is dat Andries de verschillen tussen jou en hem te gemakkelijk wegpoetst om je weer bij zijn orthodoxie in te lijven. Pas op, trap er niet in, Boele!

Het is een lang stuk geworden, haast een eigen “Van de kaart”. Ik sluit af met de prachtige “dagsluiting” van Gerard Reve, omdat ik die zo mooi vind:

Eigenlijk geloof ik niets
en twijfel ik aan alles, zelfs aan U
Maar soms wanneer ik denk dat Gij waarachtig leeft
dan denk ik dat Gij liefde zijt en eenzaam
en dat in zelfde wanhoop Gij mij roept
zoals ik U

 

De brief werd gepost op de communitysite Zoekend Geloven en is met toestemming van de auteur geplaatst.

Van de kaart – manifest van een gepassioneerde twijfelaar
door Boele Ytsma

Boek van de maand juni. Door dit boek via Zinweb te bestellen, maakt u kans op een gratis exemplaar! Iedere vijfde besteller (tot aan bestelling 25) krijgt het boek zonder factuur thuisgestuurd.

 

Ja, ik wil dit boek bestellen en kans maken op een gratis exemplaar

 

Claudia Pietryga
Claudia deed zowel een sociaal-agogische als journalistieke opleiding en is alweer bijna tien jaar freelance journalist. Ze schrijft het liefste over maatschappelijke onderwerpen en publiceerde onder meer stukken in de Flair, Hallo Jumbo, Spits, Het Parool, diverse blogs, lokale bladen en uiteenlopende (online) media voor met name ondernemers.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *