De relatie met je moeder is de moeder van al je relaties

Moeders willen nog wel eens van alle elende de schuld krijgen. Aan de andere kant wordt er van moeders verwacht dat ze allemaal supermoms zijn. Vincent Duindam overdenkt in dit artikel wat de grenzen van reële verwachtingen kunnen zijn.

Blaming the mother

De relatie met je moeder is de moeder van al je relaties. Kinderen worden geboren uit hun moeder, en het eerste contact dat je als kind hebt is met haar. Die allereerste manier van hoe er met jou omgegaan wordt, vormt het oermodel van hoe jij later met andere mensen om zal gaan. Dat lijkt nogal een zware verantwoordelijkheid te leggen op de schouders van moeders. Uit onderzoek blijkt immers dat het met kinderen goed gaat, als hun moeder zich lekker in haar vel voelt en ook psychisch OK is. Maar voelt moeder zich overspannen, of depressief, reageert zij inconsequent, dan heeft dit onvermijdelijk zijn weerslag op haar kinderen. Haar kroost kan zich niet goed aan haar hechten, en heeft een grotere kans zelf later ook depressief te worden.

Deze redenering, die op zichzelf niet onjuist is, heeft ook tot verontwaardiging geleid. Op deze manier krijgt de moeder overal de schuld van. Je kijkt wat er misgaat, hoe iemand ontspoort, en je gaat terugredeneren: wat kan de moeder fout gedaan hebben. “Blaming the mother” wordt deze redeneerwijze wel genoemd. En het heeft inderdaad tot excessen geleid. Bijvoorbeeld: iemand wordt veroordeeld wegens verkrachting, en uit een diepgravend onderzoek blijkt dat zijn moeder hem indertijd te weinig huidcontact heeft geschonken. Op die manier is de moeder per definitie schuldig aan alles wat er mis kan gaan. En dat kan niet de bedoeling zijn.

Idealisering van de moeder

Paradoxaal genoeg is deze mother-blaming de onvermijdelijke keerzijde van een denkwijze die in even grote mate gevonden wordt: de idealisering van moeder. In onze cultuur bestaan ook veel beelden waarin de moeder bijna als heilige rondwaart. De Engelsen hebben daar een mooie uitdrukking voor: “An ounce mother is worth a pound priest”. Haar zachte uitstraling, haar liefdevolle blik, ze merkt alles en iedereen op, voelt aan wat ze nodig hebben, al voor ze het uitspreken. Ze zorgt dat alles voor iedereen goed komt. Ze plaatst alles in een liefdevolle gloed: een kopje thee voor de kinderen die moe en enthousiast (of juist stil en verdrietig) uit school komen. Ze maakt de stropdas van haar man wat losser en zet een betoverend diner op tafel.

Dit zijn beelden die niet altijd met de sociale realiteit overeenkomen. Het oerbeeld van de moeder is van iemand die er altijd is, en die altijd totaal voor je beschikbaar is. Maar de meeste moeders hebben inmiddels een betaalde baan, en zij nemen nog in aantal toe. Bovendien kan ook een thuismoeder nooit volledig “beschikbaar” zijn voor een kind. En dat is maar goed ook. Soms nemen (part time) werkende moeders overigens meer tijd voor hun kinderen dan thuismoeders. 

Niet heks noch heilig

Het lijkt verstandig om die culturele splitsing in moederbeelden (ze is heilige of heks) wat te relativeren. Laten we haar liever de ruimte geven om gewoon mens te zijn. Niet iemand die soms overdreven vereerd wordt, en tegelijkertijd klem gezet wordt door eisen waar niemand aan kan voldoen. En wanneer moeder gewoon een mens mag zijn, wordt de opgave om stiefmoeder te zijn vanzelf ook een stuk lichter.

Afbeelding: Flickr

Vincent Duindam
Vincent Duindam is psycholoog. Zijn onderzoek naar ‘zorgende vaders’ werd erg bekend. Op dit moment verbindt hij inzichten uit zowel de positieve psychologie als de grote spirituele tradities met de thema’s ouderschap, onderwijs en relaties.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *