De rechtvaardige oorlog

Generaal-majoor Kees Homan gaf bij het Doperscafé op dinsdag 30 september een presentatie over de rechtvaardige oorlog. Een kort verslag van wat hier allemaal besproken is en hoe men erop reageerde.

Aan het eind van de presentatie gaf voorzitter Kees Blokland mee dat het dapper was dat Homan optrad “in het hol van het lam”. De Doopsgezinden staan er inderdaad om bekend om vrede en pacifisme een warm hart toe te dragen en ze maakten het deze beroepsmilitair ook niet altijd gemakkelijk. Homan wist echter alle twijfel aan zijn geweten en morele overwegingen van tafel te vegen. Bovendien wist hij veel uit de doeken te doen over het functioneren van het militaire apparaat. Dit was voor de meeste aanwezigen nieuw en zeer interessant.

Intranationaal geweld

Homan begon met de stelling dat internationaal geweld, dus geweld tussen twee natiestaten, eigenlijk alsmaar is afgenomen. Aan de andere kant is intranationaal geweld, geweld tussen twee of meer groepen binnen een natiestaat, juist sterk toegenomen. Dit zou volgens Homan komen door onder meer dekolonisering, waardoor er een heftige haast stammen-achtige strijd ontstaat door een machtsvacuüm dat gevuld moet worden. Het toenemen van intranationale conflicten is een droevig gegeven overigens, want een al te duidelijke oplossing voor deze nieuwe ontwikkelingen leek niet voorhanden.

Moderne oorlogsvoering

Er kwamen wel meer zorgelijk ontwikkelingen voorbij die ook vragen opriepen vanuit het publiek. In de eerste plaats werd er stilgestaan bij de privatisering van geweld. Vaak worden privébedrijven ingehuurd om in een oorlog een rol te spelen. Zij hebben geen persoonlijke binding met het doel waar zij voor strijden, zij strijden slechts uit handelsoverwegingen met ook een commercieel doel. Vaak beschikken deze partijen over specialistische kennis en bovendien is het tijdelijk inhuren van een groep goedkoper dan het constant onderhouden van een leger.

Ook wordt er stilgestaan bij het feit dat oorlog steeds verder geautomatiseerd wordt. Drones en robots maken gestage opmars. Tot nu toe is het nog zo dat er alsnog mensen aan te pas komen om deze instrumenten te besturen, maar op een gegeven moment hoeft zelfs dat misschien niet meer. Dit is wellicht angstaanjagend omdat daarmee ook de controle op oorlogsvoering ten dele wellicht in zal moeten boeten.

De rechtvaardige oorlog?

Centraal staat vanavond wel de vraag wanneer een oorlog rechtvaardig te noemen kan zijn. Homan noemt het recht op zelfverdediging maar ook het responsibility to protect idee, als redenen waarom een oorlog te rechtvaardigen zou zijn. In het tweede geval gaat het er dan om dat met name de internationale gemeenschap de plicht heeft om in een land in te grijpen als het daar uit de hand loopt en er een inhumane toestand ontstaat. Te denken valt aan genocide bijvoorbeeld. Als daar sprake van is kan de internationale gemeenschap besluiten om in te grijpen.

Het punt waarop er voor oorlog gekozen mag worden is wel moeilijk te bepalen. Homan presenteert er wel een lijst van criteria voor. Zo moet er sprake zijn van “een rechtvaardige zaak”, waar vrijheid en gelijkheid aan de orde zijn. Er moet sprake zijn van “goede intentie”, waar bijvoorbeeld wraakzucht of landroof geen motief mogen zijn. Het moet ook aannemelijk zijn dat militair ingrijpen succesvol zal zijn. Het militaire ingrijpen moet ook een laatste redmiddel zijn. Het zijn gecompliceerde criteria die daarom ook heel erg moeilijk te toetsen zijn.

Een beter begrip

Na de presentatie van Homan was er gelegenheid voor discussie. Tijdens die discussie was het opvallend dat Homan zich eigenlijk heel kritisch en sceptisch, soms zelfs op het cynische af over besluitvoering van oorlog uitlaat. “Ik wordt er niet optimistscher van” merkte de voorzitter op een gegeven moment op, toen de discussie ging over de moeizame wederopbouw van conflictgebieden, waarop Homan slechts kon antwoorden: “Ik noem alleen de realiteit”.

Toch bleef zijn vertrouwen in het kiezen voor oorlogsvoering als een middel om een situatie in een land te kunnen verbeteren onwrikbaar. Het was interessant om te zien dat hoewel hij zeker veel kritiek had op keuzes, zijn vertrouwen in het kunnen kiezen voor oorlog om vrede te bevorderen wel overeind bleef. Veel van de aanwezigen met een pacifistische insteek probeerden hem hierop ook te pakken maar, zoals gezegd, Homan week niet van zijn standpunt af. Die kloof zal waarschijnlijk wel blijven bestaan, maar het was mooi om te zien dat de twee standpunten op deze avond met elkaar in aanraking kwamen.

Afbeelding: Wikipedia (Apotheosis of War door Vasily Vereshchagin)

Lucas van Heerikhuizen
Lucas van Heerikhuizen is afgestudeerd als master in de godsdienstwetenschappen. Momenteel is hij werkzaam als webdeveloper en WordPress docent. Tevens is hij actief als redacteur voor Zinweb.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *