De moderne levensloop is een labyrint(1)

Mensen leven langer dan ooit, maar weten aan dat lange leven steeds minder duurzame betekenis te geven. Hun leven lijkt wel een doolhof. Ethicus Frits de Lange reikt een ander beeld aan: het leven als labyrint. Kronkelig maar niet zonder uitweg of doel. “Volwassen worden is een levenslange innerlijke weg.”

De individualisering van de samenleving lijkt een onstuitbare sociologische trend. Steeds meer mensen wonen voor kortere of langere tijd alleen, omdat ze dat willen, of omdat hen dat (door een scheiding of verlies van een partner) overkomt.  Naast het traditionele kerngezin zijn er de LAT-relaties, worden homohuwelijken gesloten, patchwork-families gevormd,  leefgemeenschappen gesticht, of kiezen mensen ervoor om op zichzelf te blijven. Individualisering is ook een culturele trend: we verstaan onszelf het liefst als autonoom individu, dat zelf kiest hoe hij zijn  leven wil inrichten en met wie hij wil samenleven.  Dat mensbeeld is een breed gedragen ideaal. Maar het valt niet mee er vorm aan te geven. Hoe iets van je leven te maken, als het traditionele huwelijk geen model meer is?

In de Duitse Evangelische Kerk (EKD) is beroering ontstaan, na de publicatie afgelopen juni van een Orientierungshilfe over de toekomst van het gezin. Het EKD-geschrift (te downloaden via http://www.ekd.de/EKD-Texte/2013.html)  wil recht doen aan de nieuwe veelvormigheid van samenlevingsverbanden en wil ertoe bijdragen dat de meest kwetsbaren in de samenleving  (kinderen, vrouwen, ouderen) een stabiel en veilig thuis kunnen ervaren. Generaties kunnen ook in andere gezinsverbanden met elkaar samenleven.  Elk huishouden waarin kinderen worden opgevoed, is nu te beschouwen als een gezin. De brochure gaat vervolgens uitgebreid in op de verdeling van werk en vrije tijd, opvoeding en zorg,  huiselijk geweld. En passant, in een korte theologische paragraaf laat de EKD dan – heel moedig – de opvatting los dat het burgerlijk huwelijk tussen man en vrouw een goddelijke instelling zou zijn, ‘tot de dood hen scheidt’.

En daar spitst zich nu de kritiek op toe, niet alleen van Rooms-Katholieke bisschoppen, maar ook uit eigen kring. ‘Deze nieuwe gezinsnota laat zich lezen als een compendium van het linkse protestantisme van begin jaren zeventig, ‘ klinkt het protest. Nu heeft het protestantisme nooit zoals de RK-kerk het huwelijk als een heilig sacrament beschouwd. Luther achtte het huwelijk als een ‘wereldlijk ding’. Maar hij bleef erbij dat het een scheppingsordening was, door God bij de grondlegging der wereld ingesteld.  Het is niet goed dat de mens alleen zij, zo opent de EKD nu haar brochure met het scheppingsverhaal uit Genesis. De mens is een gemeenschapswezen, dat anderen nodig heeft om tot zijn identiteit te komen.  Maar wie die ander is, daarover laat de Orientierungshilfe zich niet met zoveel woorden uit. Man of vrouw, geliefde of vriend, van welk geslacht – eigenlijk doet het er niet wezenlijk toe. Het (goede) huwelijk tussen man en vrouw mag je nog steeds als een godsgeschenk zien, zegt de EKD.  Maar mede op grond van de bijbel moet je concluderen: ‘Het samenleven in huwelijk en gezin is belangrijk, maat niet de enig mogelijk levensvorm.’ Was Jezus zelf niet vrijgezel?

De brochure lijkt het liberale autonome individu als maatstaf te ervaren, al wijst het er tegelijk op dat dit individu is aangewezen op anderen. De conservatieve kritiek op het EKD-geschrift is begrijpelijk. ‘Zwischen Autonomie und Angewiesenheit’ luidt ook de titel. De EKD pleit niet voor fundamentele kritiek op, maar voor een amendement op het liberale mensbeeld: het sociale individu.  

Wordt vervolgd.

Frits de Lange, hoogleraar Ethiek aan de Protestantse Theologische Universiteit, leidt van 20 – 26 oktober a.s. een week op Kreta over de levensloop (‘De draad van Ariadne’), georgainseerd door zinprofs Hans Rutten en Jacques Poot. Zie www.evdaimonia.nl. Bovengenoemd EDK-document is te downloaden op: www.ekd.de/EKD-Texte/2013.html.

Dit artikel verscheen eerder in Volzin

Frits de Lange
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *