De levenskunst van broeder Gilbert

Levenskunst. Het woord zoemt overal. Filosofen vliegen elkaar in de haren over de vraag of we daar zo blij over moeten zijn. Joep Dohmen, hoogleraar Wijsgerige ethiek aan de universiteit voor Humanistiek, heeft een prachtig boek over geschreven: Over levenskunst. Hij laat de lezer in korte fragmenten kennis maken met de gedachten van filosofen over levenskunst, van Plato tot Martha Nussbaum. Een hele bibliotheek verzameld in één boek. Maar wat is levenskunst voor ons persoonlijk?

In Zundert biedt de abdij Maria Toevlucht een plaats voor rust en bezinning. De Trappisten die er wonen, zijn bijzonder gastvrij. Ik kom er al jaren voor workshops en retraites, met groepen uit Breda en Rotterdam. Half oktober zijn we er wederom neergestreken voor een workshop spiritualiteit. Thema van de dag: levenskunst. Het is eigenlijk een try-out want het onderwerp wordt pas volgend seizoen het jaarlijkse thema van de Broederschap. De deelnemers is gevraagd een dierbaar voorbeeld van levenskunst mee te nemen, een tekst, een verhaal, een object. Maar eerst heb ik broeder Gilbert, de pater portier die ons al jaren hier ontvangt, gevraagd om zelf een voorbeeld van levenskunst met ons te delen. Vandaag viert hij dat hij alhier zesenvijftig  jaar geleden professie deed. Zijn verhaal is vol verrassingen.

Op mijn laptop, zegt broeder Gilbert, heb ik beelden van Epke Zonderland, vliegend door de lucht bij zijn drie vliegsprongen. Dat is voor mij een voorbeeld van levenskunst. Wat je ziet, is absolute vrijheid die pas bereikt kan worden door zich strikt aan regels te houden. Technische regels, oefenregels, trainingsdiscipline: pas als Epke zich daaraan houdt, kan hij zijn sprongen doen. Net als in een klooster. De regel van Benedictus, die wij als Trappisten nauwgezet volgen, zegt broeder Gilbert, geeft mij een grote mate van innerlijke vrijheid. Juist door de beperkingen die de regel oplegt, kan je ‘mens zijn’ zich steeds duidelijker manifesteren, kun je je volledig aan je passie geven.

Ik trad in bij de Trappisten toen ik negentien jaar oud was en ontdekte er vrij snel een grote barmhartigheid. Jezus is als het ware ingeslagen in mijn bestaan. En dat gevoel is, ondanks de crises die er altijd zijn, ook in het leven van een monnik, nooit verdwenen. Je moet doorzetten, standvastig blijven, want alleen standvastigheid opent de weg naar vrijheid. En dan, door de strengheid heen, bereik je die vrijheid. Zo komt Epke tot zijn prestaties. Zo kan hij vliegen door de lucht, symbool van vrijheid en levenskunst.

Innerlijke vrijheid is het mooist wat er is. Wie innerlijk vrij is, bereikt het geluk. Bij de inwijding tot monnik wordt gesproken over een dilatatus cor, een ruim hart. Mystici spreken van een gevoel van vervulling, van eenheid met al wat leeft. 

Levenskunst is voor mij de vaardigheid om met crises om te gaan. Dat hoef je niet alleen te doen. Rondom je heen zijn er mensen die je even, als het nodig is, op sleeptouw kunnen nemen. En op jouw beurt kun je deze functie ook voor anderen vervullen. Vriendschap speelt hierin een voorname rol, ook in het klooster. Echte vriendschap sluit niemand uit. Kijk naar Epke Zonderland, die vriendschap heeft gesloten met zijn rechtstreekse concurrent. Dat zijn voorbeelden waar ik op kick.

Toen hij in Zundert intrad, wist hij: hier zal ik mijn hele leven doorbrengen, nooit vandaan gaan. Dat besef hier voor altijd te horen, op deze plek, met deze communiteit, geeft innerlijke rust. Niet dat alles altijd hetzelfde blijft doorkabbelen. In tegendeel. Wie hier intreedt, gaat een proces in van conversatio morum, letterlijk vertaald van ‘verbetering van de zeden’. Door Gods Geest ontstaat er, stap voor stap, een innerlijke verandering, een verdieping van het persoonlijk leven. In modern jargon heet dit ‘transformatie’. En laat dat, denk ik dan, precies zijn wat de aanhangers van moderne levenskunst willen propageren!

Rondom de tafel kijken de deelnemers naar elkaar en naar broeder Gilbert die nu naar zijn ochtendtaken moet. Met één gesprek heeft hij ons laten proeven wat levenskunst inhoudt. Of je nu Epke Zonderland of broeder Gilbert, trappist uit Zundert bent.

Dit artikel verscheen eerder in Adrem, het landelijk magazine van de remonstranten.

Foto: Dick Aalders/flickr.com

Christiane Berkvens - Stevelinck
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *