De kunst van het liedjes uitzoeken

Gerke van Hiele – Deze titel klinkt wat oneerbiedigHet Liedboek voor de Kerken bevat toch vooral psalmen en gezangen, weinig liedjes. Alhoewel, menig gezang is als populaire melodie begonnen, al kun je dat vaak niet meer zo goed horen en is het oude deuntje soms wat dreinerig geworden. Net als veel collega’s grijp ik al heel lang naar andere bundels. 

Dat ging eigenlijk vanzelf: op zoek naar een lied voor de kinderen (Hanna Lam), naar een ander tijdsgevoel en invalshoek (Huub Oosterhuis). Ik genoot van De Psalmen van Ida Gerhardt en Marie van der Zeijde in de kloosters, en grasduinde in de acht deeltjes Zingend Geloven. Daarbij kwamen de liederen uit Iona en Glasgow. Dat was andere kost, aardser, dichterbij, en daar en hier werd met spirit en staande gezongen. Een aantal liederen maakte diepe indruk op me, ik vond ze hartverheffend en -verwarmend. Ik kreeg er spirit van.

Ik begon wat beter te begrijpen hoe vorm en inhoud met elkaar samenhangen. Voor het eerst snapte ik ook dat lezingen, liederen en gebeden samen de kleur van de dienst bepalen. De preek is vooral een onderdeel van de bredere bedding van de samenkomst van de gemeente. Van schrik ben ik er toen mee opgehouden voor stationschef te spelen en ieder onderdeel apart aan te kondigen. Ik vind het prima om op zondagmorgen in de stoptrein te zitten, maar dat is toch echt iets anders dan bij elk station uitstappen. Ik kom er dan niet zo goed in en verdenk de aanwezige kerkgangers van hetzelfde.

De kunst van het liedjes uitzoeken is zo wat mij betreft een ambachtelijk proces geworden. Liturgie maken is tot je door laten dringen in welke periode van het kerkelijk gedenkjaar we leven, stilstaan bij de lezingen voor de zondag, en bij wat die oproepen bij mijzelf en mogelijk bij de mensen uit de gemeente waarin ik werk. Deze samenhang brengt een eerste ordening die even tijd nodig heeft. Er zijn op de zondag vaste en terugkerende elementen, en daarbinnen is ruimte voor iets nieuws en creatiefs, voor vondsten en onverwachte verbindingen. Het is mooi om te merken hoeveel er dan meteen al afvalt voor de komende zondag.

Gaandeweg doen we als gemeente ervaringen op. We merken dat een lied goed gezongen wordt, dat we er iets aan beleven, er blij van worden, dat het verdieping brengt en geestkracht wekt. We merken ook dat sommige liederen van een andere generatie zijn, en langzaam verhuizen van trouwerijen naar begrafenissen. We herkennen de huidige behoefte aan beleving. Dat is natuurlijk niet zonder risico’s, maar ik las ooit ergens dat geloven wil zeggen dat je wel in een oud huis bent gaan wonen, maar dat dat nog niet betekent dat je alles bij het oude moet laten. Geloven is het huis vol ervaringen en inzichten dankbaar aanvaarden, maar ook de vrijheid nemen het zo in te richten dat je je er thuis kunt voelen.

De keuze van de liederen bepaalt uiteindelijk de kleur van de zondagse dienst. Een preek doet soms goed, maar zingen eigenlijk altijd. Kerkvader Augustinus benoemde zingen als ‘dubbel bidden’. De Amerikaanse theologen Marlene Kropf en Kenneth Nafziger deden onderzoek naar de Amerikaanse doopsgezinde liedcultuur en noteerden: ‘Singing is a mennonite sacrament’. Mooi vierstemmig a capella op zondag of in een kleine doordeweekse kring. Wat kan daar nu tegenop? Ik heb dit oog voor het sacramentele van het lied altijd een diep inzicht gevonden. Oog voor wat zang doet, voor wat het vrijmaakt, afgeeft en doorgeeft.

Een passend lied heeft volgens mij die sacramentele kwaliteit. Dat kan zitten in zowel oude en vertrouwde liederen, als in nieuwe liederen. Volgens mij zijn we diep in ons hart altijd naar die kwaliteit op zoek. Mogelijk kijken velen daarom ook reikhalzend uit naar het Nieuwe Liedboek. We hopen dat er ook voor ons passende liederen in staan die we naar hartenlust en tot in lengte van jaren zullen kunnen zingen, zodat we ons steeds weer even dicht bij het geheim van Gods liefde en geestkracht weten: ‘Zingt dan de Heer een nieuw gezang. Hij laaft u heel uw leven lang’. 

Dit artikel verscheen ook in de mei-editie van Doopsgezind NL die hier te downloaden is.

Claudia Pietryga
Claudia deed zowel een sociaal-agogische als journalistieke opleiding en is alweer bijna tien jaar freelance journalist. Ze schrijft het liefste over maatschappelijke onderwerpen en publiceerde onder meer stukken in de Flair, Hallo Jumbo, Spits, Het Parool, diverse blogs, lokale bladen en uiteenlopende (online) media voor met name ondernemers.
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *